تاثیر نظام آموزشی دوره ابتدایی بر توسعه مسئولیت پذیری شهروندی در دانش آموزان

پرورش شهروندانی مسئول و فعال، از آرمان های محوری نظام های آموزشی در مواجهه با چالش های پیچیده جامعه معاصر است. دوره ابتدایی به عنوان شالوده گذار شخصیت اجتماعی، نقش بی بدیلی در نهادینه سازی مسئولیت پذیری دارد. این پژوهش با هدف تبیین تاثیر نظام آموزشی ابتدایی بر توسعه مسئولیت پذیری شهروندی در دانش آموزان انجام شد. مطالعه به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تحلیل مضمون اسناد بالادستی (سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی)، کتاب های درسی (مطالعات اجتماعی، فارسی و هدیه های آسمان) و پیشینه پژوهشی انجام پذیرفت. یافته ها نشان داد که اگرچه برنامه درسی رسمی، مفاهیم مرتبط با مسئولیت پذیری (نظم پذیری، قانون مداری و مشارکت) را به صورت شناختی ارائه می دهد، اما در بعد مهارتی و عملی با ضعف مواجه است. در مقابل، برنامه درسی پنهان (شامل فرهنگ مدرسه، نقش معلم، روش های ارزشیابی، فعالیت های گروهی و آیین ها) تاثیری قاطع تر و عملی تر در درونی سازی این ارزش دارد. به طور مشخص، فضای دموکراتیک مدرسه، معلم به عنوان الگوی مسئولیت پذیری، و شورای دانش آموزی دارای اختیار واقعی، عوامل کلیدی در تمرین عملی مسئولیت پذیری شناسایی شدند. نتیجه گیری کلی حاکی از آن است که پرورش شهروند مسئول، مستلزم نگاهی کل نگر و هماهنگ سازی هوشمندانه تمامی مولفه های نظام آموزشی، به ویژه تقویت و بازطراحی برنامه درسی پنهان است. بر این اساس، پیشنهاد می شود برنامه ریزان درسی با گنجاندن پروژه های عملی، مدیران با ایجاد فضای مشارکتی و معلمان با به کارگیری روش های تدریس فعال، در این مسیر گام بردارند.

کلیدواژه ها:

نظام آموزشی ابتدایی ، مسئولیت پذیری شهروندی ، برنامه درسی پنهان ، تربیت شهروندی ، دانش آموزان دوره ابتدایی.