طراحی الگوی رهبری اثربخش در سازمان های دیجیتالمحور بر اساس یافته های تحلیل مضمون

هدف این پژوهش طراحی الگوی رهبری اثربخش در سازمان های دیجیتالمحور با تاکید بر تبیین ابعاد، مولفه ها و تعاملات رهبری دیجیتال در بستر تحول فناورانه است. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای فلسفه تفسیری انجام شد. از روش تحلیل مضمون به منظور شناسایی الگوهای مفهومی و رفتاری استفاده گردید. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ مدیر و کارآفرین فعال در استارتاپ ها و کسب وکارهای دیجیتال شهر تهران گردآوری شد. انتخاب مشارکت کنندگان به صورت هدفمند و با رعایت اصل اشباع نظری انجام گرفت. داده های حاصل در شش گام براساس الگوی براون و کلارک کدگذاری و تحلیل شدند تا مضامین پایه، سازمان دهنده و فراگیر استخراج شود. تحلیل داده ها منجر به شناسایی چهار مضمون سازمان دهنده اصلی شد: ۱) رهبری تحول گرا در بستر دیجیتال، شامل استفاده روزمره از ابزارهای دیجیتال، یادگیری مستمر، و مدیریت مقاومت در برابر تغییر؛ ۲) چابکی و انعطاف پذیری در زیست بوم نوآور، شامل تصمیم گیری سریع، انطباق با تغییرات بازار و تخصیص منابع محدود؛ ۳) ارتباطات اثربخش در عصر دیجیتال، شامل شفافیت اطلاعات، مشارکت فعال اعضا و استفاده از پلتفرم های ارتباطی؛ و ۴) توانمندسازی و بلوغ دیجیتال کارکنان، شامل ایجاد فرهنگ یادگیرنده، مهارت های دیجیتال و تقویت فرهنگ سازمانی دیجیتال محور. در سطح بالاتر، مضمون فراگیر «رهبری دیجیتال یکپارچه» شکل گرفت که هم زمان بر ابعاد فناورانه و انسانی رهبری تاکید دارد. یافته ها نشان داد رهبری اثربخش در سازمان های دیجیتال مستلزم ترکیب توانمندی های فناورانه، شایستگی های انسانی و نگرش تحول گرا است. رهبران دیجیتال باید ضمن بهره گیری از فناوری های نوین، بر توسعه سرمایه انسانی، ایجاد فرهنگ یادگیری و نوآوری، مدیریت تغییر و تصمیم گیری سریع در شرایط عدم قطعیت تمرکز کنند. مدل پیشنهادی می تواند به عنوان چارچوب عملی برای مدیران و سیاست گذاران در مسیر دستیابی به مزیت رقابتی پایدار در عصر دیجیتال به کار رود. هدف این پژوهش طراحی الگوی رهبری اثربخش در سازمان های دیجیتالمحور با تاکید بر تبیین ابعاد، مولفه ها و تعاملات رهبری دیجیتال در بستر تحول فناورانه است. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای فلسفه تفسیری انجام شد. از روش تحلیل مضمون به منظور شناسایی الگوهای مفهومی و رفتاری استفاده گردید. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۸ مدیر و کارآفرین فعال در استارتاپ ها و کسب وکارهای دیجیتال شهر تهران گردآوری شد. انتخاب مشارکت کنندگان به صورت هدفمند و با رعایت اصل اشباع نظری انجام گرفت. داده های حاصل در شش گام براساس الگوی براون و کلارک کدگذاری و تحلیل شدند تا مضامین پایه، سازمان دهنده و فراگیر استخراج شود. تحلیل داده ها منجر به شناسایی چهار مضمون سازمان دهنده اصلی شد: ۱) رهبری تحول گرا در بستر دیجیتال، شامل استفاده روزمره از ابزارهای دیجیتال، یادگیری مستمر، و مدیریت مقاومت در برابر تغییر؛ ۲) چابکی و انعطاف پذیری در زیست بوم نوآور، شامل تصمیم گیری سریع، انطباق با تغییرات بازار و تخصیص منابع محدود؛ ۳) ارتباطات اثربخش در عصر دیجیتال، شامل شفافیت اطلاعات، مشارکت فعال اعضا و استفاده از پلتفرم های ارتباطی؛ و ۴) توانمندسازی و بلوغ دیجیتال کارکنان، شامل ایجاد فرهنگ یادگیرنده، مهارت های دیجیتال و تقویت فرهنگ سازمانی دیجیتال محور. در سطح بالاتر، مضمون فراگیر «رهبری دیجیتال یکپارچه» شکل گرفت که هم زمان بر ابعاد فناورانه و انسانی رهبری تاکید دارد. یافته ها نشان داد رهبری اثربخش در سازمان های دیجیتال مستلزم ترکیب توانمندی های فناورانه، شایستگی های انسانی و نگرش تحول گرا است. رهبران دیجیتال باید ضمن بهره گیری از فناوری های نوین، بر توسعه سرمایه انسانی، ایجاد فرهنگ یادگیری و نوآوری، مدیریت تغییر و تصمیم گیری سریع در شرایط عدم قطعیت تمرکز کنند. مدل پیشنهادی می تواند به عنوان چارچوب عملی برای مدیران و سیاست گذاران در مسیر دستیابی به مزیت رقابتی پایدار در عصر دیجیتال به کار رود.

کلیدواژه ها:

رهبری ، اثربخش ، سازمان های دیجیتال ، محور ، تحلیل مضمون