مبانی مسئولیت کیفری ناشی از انتقال آگاهانه بیماری های مسری و کشنده در فقه امامیه و حقوق کیفری ایران

پدیده انتقال آگاهانه بیماری های مسری و کشنده، به عنوان چالشی نوظهور در عرصه حقوق کیفری و فقه جزایی، نیازمند تحلیل نظام مند و ارائه چارچوبی تقنینی و قضایی است. این پژوهش با هدف تبیین مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت کیفری ناشی از انتقال آگاهانه بیماری های کشنده و با روشی تحلیلی-توصیفی، به بررسی این موضوع در دو ساحت فقه امامیه و حقوق کیفری ایران پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در ساحت فقهی، قواعدی چون لاضرر، حرمت اعانت بر اثم، ایذای مومن و به ویژه ادله حفظ نفس، به وضوح حرمت و ضمان آوری چنین عملی را اثبات می کنند. تطبیق این نصوص بر مصادیقی چون تسبیب در اتلاف و آلوده سازی، امکان گنجاندن انتقال بیماری در چارچوب کلیات قتل و ضمان را فراهم می سازد. در حقوق کیفری ایران، علیرغم پراکندگی و خلا تقنینی، مواد عمومی قانون مجازات اسلامی در باب قتل و دیات، به ویژه مواد ۲۹۰ و ۲۹۱ در خصوص علم به نتیجه و نیز قوانین خاصی مانند قانون پیشگیری و کنترل بیماری ایدز، ظرفیت لازم برای تعقیب این رفتار را دارا هستند. تحلیل عناصر سه گانه جرم حاکی از آن است که عنصر مادی می تواند هم به صورت فعل مثبت و هم ترک فعل محقق شود. رابطه سببیت و به ویژه عنصر معنوی، تعیین کننده ترین عامل در کیفی سازی عمل است؛ به طوری که علم مرتکب به بیماری و کشنده بودن آن، در صورت وصول به درجه علم به نتیجه مرگ، می تواند عمل را در حد قتل عمد ارتقا دهد.این پژوهش در ادامه، به تطبیق مصادیق با اقسام قتل پرداخته و نشان داده است که مسئولیت می تواند از قصاص تا دیه و تعزیر در نوسان باشد. همچنین، حالت های خاص مانند انتقال با رضایت، پنهان کاری در ازدواج و تعارض رازداری پزشکی با تکلیف به افشا، مورد تحلیل قرار گرفته اند. در مواجهه با چالش های اثباتی جدی و کاستی های تقنینی، این مقاله در پایان، راهکارهایی چون تدوین قانون جامع با تعریف جرمانگاری صریح و سلسله مراتب مجازات، صدور دستورالعمل های وحدت رویه قضایی، استفاده از کارشناسی های پزشکی پیشرفته و تقویت نظام مشاوره و آموزش اجباری برای بیماران را به منظور نیل به نظامی عادلانه، بازدارنده و پیشگیرانه پیشنهاد می نماید.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، قانون مجازات اسلامی ، فقه جزایی امامیه ، بیماری های مسری ، قتل ، قاعده لاضرر