چالش های نظام آموزش و پرورش ایران: نگاهی به آسیب ها و راهکارها

نظام آموزش و پرورش ایران به عنوان یکی از اساسی ترین نهادهای اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در توسعه انسانی، فرهنگی و اقتصادی کشور ایفا می کند، اما در دهه های اخیر با مجموعه ای از چالش های ساختاری، مدیریتی، محتوایی و اجرایی مواجه بوده است که کارآمدی آن را کاهش داده اند. این مقاله با رویکردی تحلیلی–توصیفی، مهم ترین آسیب های نظام آموزش و پرورش ایران را در سطوح سیاست گذاری، برنامه ریزی درسی، منابع انسانی، عدالت آموزشی، مدیریت و فناوری آموزشی مورد بررسی قرار می دهد. یافته ها نشان می دهد تمرکزگرایی شدید در تصمیم گیری، ناپایداری سیاست ها، ضعف در اجرای اسناد بالادستی، ناکارآمدی نظام تربیت و توانمندسازی معلمان، عدم تناسب برنامه های درسی با نیازهای جامعه و بازار کار، نابرابری های آموزشی میان مناطق مختلف و بهره گیری محدود و ناهماهنگ از فناوری های نوین آموزشی از مهم ترین چالش های موجود هستند. همچنین نتایج حاکی از آن است که شکاف میان اهداف رسمی آموزش و پرورش و واقعیت های اجرایی مدارس، منجر به کاهش کیفیت یاددهی–یادگیری و افت انگیزه معلمان و دانش آموزان شده است. در بخش راهکارها، بر ضرورت اصلاح ساختار حکمرانی آموزشی، تقویت نظام شایسته سالاری در مدیریت، بازنگری برنامه های درسی با رویکرد مهارت محور، ارتقای جایگاه حرفه ای معلمان، توسعه عدالت آموزشی و استفاده هدفمند از فناوری های آموزشی تاکید می شود. نتیجه گیری مقاله نشان می دهد که حل چالش های نظام آموزش و پرورش ایران نیازمند نگاهی جامع، بلندمدت و مبتنی بر شواهد علمی است و تنها از طریق هم افزایی سیاست گذاران، مدیران آموزشی و معلمان می توان به بهبود پایدار کیفیت آموزش و تحقق اهداف توسعه ای دست یافت.

کلیدواژه ها:

نظام آموزش و پرورش ایران ، آسیب شناسی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، عدالت آموزشی ، راهکارهای اصلاحی