دگرگونه سلیقه ادبی دانش آموزان نسل جدید در اثر تولیدات ادبی هوش مصنوعی در فضای مجازی فارسی زبان

در سال های اخیر، ظهور هوش مصنوعی و تولیدات ادبی مبتنی بر آن در فضای مجازی فارسی زبان، موجب شکل گیری نوعی دگرگونی در ذائقه ادبی نسل جدید شده است؛ تغییری که نه تنها در نحوه ی دریافت و تفسیر متون ادبی، بلکه در الگوهای تولید، بازخوانی و ارزش گذاری آثار ادبی نیز نمود یافته است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر تولیدات ادبی هوش مصنوعی بر سلیقه و ذائقه ادبی نسل جدید فارسی زبان انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا مواجهه مداوم با متون تولیدشده توسط الگوریتم های زبانی، موجب تغییر معیارهای زیبایی شناختی و درک ادبی نسل نو شده است یا خیر. روش تحقیق، ترکیبی از تحلیل محتوای کیفی و پیمایش میدانی است؛ بدین منظور، مجموعه ای از تولیدات ادبی هوش مصنوعی شامل شعر، داستان کوتاه و متون نثر ادبی در بستر شبکه های اجتماعی فارسی زبان (از جمله اینستاگرام و تلگرام) مورد بررسی قرار گرفت و هم زمان، داده هایی از طریق پرسش نامه میان ۳۵۰ نفر از دانشجویان و کاربران فعال حوزه ادبیات جمع آوری شد. یافته ها نشان داد که خوانندگان جوان در مواجهه با تولیدات ادبی هوش مصنوعی، تمایل بیشتری به ساختارهای زبانی ساده، معناهای سطحی و مضامین احساسی آنی دارند و این امر موجب کاهش گرایش به خوانش متون کلاسیک و آثار دارای لایه های عمیق معنایی شده است. از سوی دیگر، بخشی از پاسخ گویان معتقد بودند که متون تولیدشده توسط هوش مصنوعی، راهی نو برای فهم و بازآفرینی ادبیات معاصر گشوده و سبب ارتقای خلاقیت در تولید محتوای ادبی کاربران شده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تاثیر هوش مصنوعی بر ذائقه ادبی نسل جدید، دوسویه و چندوجهی است؛ از یک سو با ساده سازی و سرعت بخشی به تولید محتوا، سطحی گرایی و گسست از سنت ادبی را تشدید می کند، و از سوی دیگر، با ایجاد امکان تعامل و تجربه گرایی در فضای مجازی، بستر نوینی برای بازتعریف رابطه مخاطب با متن فراهم می آورد. در نهایت، مقاله بر ضرورت تدوین سیاست های فرهنگی و آموزشی در راستای هدایت هوشمندانه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در آموزش و ترویج ادبیات فارسی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، ذائقه ادبی ، ادبیات فارسی ، فضای مجازی ، نسل جدید