بررسی جایگاه و منزلت اجتماعی معلمان در دوره اسلامی (از صدر اسلام تا پایان خلافت عباسی) و تاثیر آن بر فرآیند آموزش

این مقاله به بررسی جایگاه و منزلت اجتماعی معلمان در گستره تمدن اسلامی، از آغاز اسلام تا پایان دوران خلافت عباسی (قرن اول تا هفتم هجری) می پردازد. هدف اصلی، تحلیل چگونگی ارتباط بین پایگاه اجتماعی معلمان (اعم از معلمان قرآن، حدیث، فقه، ادبیات و علوم عقلی) با کیفیت، محتوا و گستره فرآیند آموزش در این دوران است. یافته ها نشان می دهد که منزلت معلمان، ثابت و یکسان نبوده و تحت تاثیر عواملی چون ماده علمی تدریسی (علوم نقلی در مقابل علوم عقلی)، وابستگی به نهادهای حکومتی، منشا قومی و جغرافیایی (عجم/عرب) و نیز مشرب فکری و مذهبی در نوسان بوده است. به طور کلی، معلمان علوم دینی محض (قرآن، حدیث، فقه) از احترام اجتماعی و گاه پشتیبانی مالی بیشتری برخوردار بودند، در حالی که جایگاه معلمان علوم ادبی، فلسفی و طبیعی، به ویژه در دوره هایی خاص، متزلزل تر و وابسته به حمایت های فردی خلفا یا وزرای دانش دوست بود. این مقاله استدلال می کند که این نوسان در منزلت، به صورت مستقیم بر گزینش محتوای آموزشی، جذب استعدادها به سمت حوزه های خاص دانش، و الگوهای ارتباطی استاد-شاگردی تاثیر گذاشته و در نهایت، سیر تحول علوم مختلف در تمدن اسلامی را رقم زده است.

کلیدواژه ها:

معلمان در تمدن اسلامی ، منزلت اجتماعی ، تاریخ آموزش و پرورش ، خلافت عباسی ، نهادهای آموزشی.