صائب و باده منصوری؛ نگاهی به رفتارهای ناکارآمد در دیوان صائب تبریزی

حسین منصور حلاج که در ادب فارسی و فرهنگ عامه ایرانیان بیشتر با نام حلاج شناخته می شود، از مشهورترین چهره های عرفان ایرانی اسلامی است و نام و یاد و رخدادهای زندگانی اش در ادب فارسی، خواه ادب عرفانی و خواه ادب عاشقانه حضور فراوان دارد صائب تبریزی نیز از این امر مستثنی نیست و ابیات بسیاری را با نام و یاد حلاج همراه ساخته است. از آنجا که شاعران سبک هندی به موضوعات پیش تر به سان موادی برای مضمون سازی مینگریستند نگاهشان به موضوعات نمودار خط فکری ثابتی نبوده است. صائب نیز در مقاطع گوناگون دیوانش و در مضمون سازی از نام و خاطره حلاج تنوع و تفاوت فراوانی را در نوع نگاهش به حلاج به نمایش گذاشته است و شاعد قوسی صعودی نزولی درباره حلاج در دیوان صائب هستیم در مقاله حاضر کوشیده شده که با تکیه بر دو روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر غزلیات صائب تبریزی به ترسیم جایگاه حلاج در دیوان صائب پرداخته شود. یافته های این مقاله، گویای نگاه ناهمگن صائب به حلاج است تا حدی که حلاج را گاه در پای دار ترسویی لرزان تصویر میکند و گاه او را شوریده ای شجاع نمایش میدهد که راز وحدت را دریافته و با جهانیان در میان نهاده است. این تفاوت ها بیش از آنکه بیانگر اندیشه ای منسجم درباره حلاج باشند، نمایانگر خیالات وسیع صائب و قدرت مضمون سازی او هستند و پیرو همین کاربست خیال و مضون سازی است که صائب، نام حلاج (پنبه زن را نیز مبدا تصویرسازی ها و خیالات شاعرانه می سازد.

کلیدواژه ها:

حسین منصور حلاج صائب تبریزی سبک هندی ، مضمون سازی