معلم در عصر هوش مصنوعی؛ تهدید یا فرصت برای یادگیری در عصر حاضر

با گسترش شتابان فناوری های نوین و نفوذ روزافزون هوش مصنوعی در تمامی ابعاد زندگی بشر، نظام های آموزشی نیز با تحولات بنیادین و چالش های نوظهوری مواجه شده اند. هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین دستاوردهای انقلاب صنعتی چهارم، نقش پررنگی در تغییر شیوه های یاددهی–یادگیری، ارزشیابی آموزشی، طراحی محتوا و مدیریت کلاس های درس ایفا می کند. در این میان، جایگاه و نقش معلم به عنوان رکن اساسی فرآیند تعلیم و تربیت، بیش از هر زمان دیگری در معرض بازتعریف قرار گرفته و این پرسش اساسی مطرح می شود که آیا هوش مصنوعی تهدیدی برای نقش سنتی معلم محسوب می شود یا فرصتی نوین برای ارتقای کیفیت یادگیری و آموزش موثرتر فراهم می آورد؟هدف این مقاله بررسی تحلیلی و انتقادی نقش معلم در عصر هوش مصنوعی و تبیین فرصت ها و تهدیدهای ناشی از به کارگیری این فناوری در فرآیند یادگیری است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی و مرور منابع علمی، اسناد پژوهشی و مطالعات بین المللی، به تحلیل تاثیر هوش مصنوعی بر کارکردهای آموزشی معلم، از جمله طراحی آموزشی، هدایت یادگیری، تعامل انسانی، ارزشیابی و پرورش مهارت های شناختی و فراشناختی دانش آموزان می پردازد.یافته های این مطالعه نشان می دهد که اگرچه هوش مصنوعی می تواند با ارائه آموزش های شخصی سازی شده، تحلیل داده های یادگیری، کاهش بار کاری معلمان و تسهیل دسترسی به منابع آموزشی، نقش موثری در بهبود کیفیت یادگیری ایفا کند، اما در صورت فقدان سواد دیجیتال، چارچوب های اخلاقی و سیاست گذاری آموزشی مناسب، ممکن است به تضعیف نقش انسانی معلم، وابستگی بیش از حد یادگیرندگان به فناوری، کاهش تعاملات اجتماعی و چالش های تربیتی منجر شود. با این حال، نتایج حاکی از آن است که هوش مصنوعی نه جایگزین معلم، بلکه ابزاری توانمندساز برای ایفای نقش های نوین معلمی همچون تسهیل گر یادگیری، مربی تفکر انتقادی، راهنمای اخلاقی و پرورش دهنده مهارت های قرن بیست ویکم است.در نهایت، مقاله نتیجه می گیرد که نگاه فرصت محور به هوش مصنوعی، همراه با توانمندسازی معلمان، بازنگری در برنامه های درسی، آموزش مهارت های فناورانه و توجه به ابعاد انسانی و اخلاقی آموزش، می تواند زمینه ساز تحولی مثبت در نظام های آموزشی باشد. معلم در عصر هوش مصنوعی نه تنها حذف نخواهد شد، بلکه نقش او پیچیده تر، عمیق تر و تاثیرگذارتر از گذشته خواهد بود.

کلیدواژه ها:

معلم ، هوش مصنوعی ، یادگیری ، فناوری آموزشی ، آموزش هوشمند ، عصر دیجیتال