بررسی شیوه های نوین در طراحی برنامه درسی عدالت محور در مناطق کم برخوردار

در جوامع معاصر، عدالت آموزشی نه صرفا مفهومی اخلاقی بلکه ضرورتی راهبردی برای توسعه ی انسانی پایدار است. برنامه درسی عدالت محور در مناطق کم برخوردار، تلاشی است در جهت بازاندیشی آموزش به مثابه ابزار توانمندسازی و برابرسازی فرصت ها. این مقاله با اتکا به نظریه های ویگوتسکی، دیویی، سن، ناسم، بندورا، راجرز و مدل خودتعیین گری Deci & Ryan، چارچوبی تلفیقی برای طراحی برنامه های درسی عدالت محور ارائه می دهد که بر توسعه ی قابلیت های یادگیرندگان، ارتقای حس خودارزشمندی و تقویت مشارکت جمعی استوار است. بر اساس دیدگاه قابلیت های آمارتیا سن، عدالت آموزشی در مناطقی که فقر فرهنگی و محدودیت منابع وجود دارد، نیازمند توجه به شرایط اجتماعی و انتخاب های واقعی دانش آموزان است. نظریه ی اجتماعی-فرهنگی ویگوتسکی بر اهمیت بستر فرهنگی و نقش تعاملات اجتماعی در یادگیری تاکید دارد که می تواند پایه ای برای بازتولید عدالت معرفتی قرار گیرد. به همین ترتیب، بندورا بر نقش خودکارآمدی و یادگیری مشاهده ای در انگیزش فردی، و راجرز بر «انسان گرایی رشدمدار» در بازسازی روابط معلم–شاگرد تاکید می کند. از دیدگاه دیویی، عدالت آموزشی جز در نظامی تجربه محور و دموکراتیک محقق نمی شود. تلفیق این دیدگاه ها در قالب الگویی چهارمحوری شامل: یادگیری مشارکتی، حمایت عاطفی، فرصت های برابر و توانمندسازی محلی ارائه شده است. نتیجه تحلیل ها نشان می دهد که تحقق عدالت در برنامه درسی نه از مسیر توزیع برابر منابع، بلکه از طریق بازتعریف هدف آموزش، ایجاد انگیزش درونی و پرورش قابلیت های فرهنگی–اجتماعی ممکن می شود.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، برنامه درسی ، مناطق کم برخوردار ، قابلیت ها ، یادگیری اجتماعی ، خودتعیین گری ، انسان گرایی