تبیین ساختار و محتوای کلام مغلوب در مثنوی معنوی

کلام مغلوب یکی از مفاهیم بنیادین در تحلیل متون عرفانی و صوفیانه است که در تقابل با کلام متمکن تعریف می شود و بیشتر ناظر بر بیان تجربه های شخصی، شهودی و ذوقی عارف است. مثنوی معنوی مولانا به عنوان یکی از مهم ترین متون عرفانی زبان فارسی، ظرفیتی گسترده برای بررسی این نوع کلام دارد. هدف مقاله حاضر، تبیین ساختار و محتوای کلام مغلوب در مثنوی معنوی و شناسایی مهم ترین مولفه های آن است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای و بررسی منابع معتبر عرفانی و ادبی انجام شده است. در این مقاله، مولفه هایی همچون بی خویشتن نویسی، شطحیات، تناقض گویی، تاویل، پراکنش معنایی، دریافت الهام و وحی، ایدئولوژی پنهان و قطب استعاری زبان در مثنوی مورد تحلیل قرار گرفته اند. نتایج پژوهش نشان می دهد که زبان مثنوی، زبانی گشوده، سیال و تاویل پذیر است که بیش از آنکه متکی بر عقلانیت تعلیمی باشد، بر تجربه شهودی و حالات بی خویشی عرفانی استوار است. مولانا در مثنوی با رهایی از قیود زبانی و منطقی متعارف، کلامی می آفریند که نمود کامل کلام مغلوب به شمار می آید و مخاطب را به مشارکت فعال در تولید معنا و تامل عرفانی فرا می خواند.

کلیدواژه ها:

کلام مغلوب ، کلام متمکن ، مثنوی معنوی ، مولوی ، زبان عرفانی ، تاویل