نقشه راه هوشمند توسعه روستاهای شهر کرج: رویکردی داده محور مبتنی بر توسعه پایدار

هدف این پژوهش، تبیین الگوی نابرابری فضایی برخورداری و ارائه چارچوبی عملیاتی برای ساماندهی شبکه خدمات در روستاهای شهر کرج با اتکا بر رویکرد توسعه پایدار است. در این راستا، شاخص های منتخب در ابعاد اجتماعی–اقتصادی، کالبدی–فضایی و محیطی–اکولوژیک پس از استانداردسازی و وزن دهی با فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در یک شاخص ترکیبی ادغام شد و سپس رتبه بندی توسعه یافتگی روستاها با یک مدل شاخص محور (Morris) انجام گرفت. برای فهم رفتار مکانی شاخص ترکیبی و شناسایی کانون های برخورداری/محرومیت، از تحلیل های خودهمبستگی فضایی و الگوهای همسایگی استفاده شد و در گام نهایی، با بهره گیری از ناحیه بندی خودکار (AZP)، پهنه های همگن و پیوسته جهت تعریف حوزه های خدمت و تعیین مرکزیت خدماتی استخراج گردید. قلمرو مطالعه شامل روستای شهرستانک، برغان، آدران، ارنگه، کردان، آغشت، وردیج و واریش است. نتایج نشان می دهد برخورداری روستاها ماهیتی چندبعدی دارد و اتکای سیاستی به یک معیار منفرد (مانند جمعیت یا وجود یک خدمت خاص) می تواند به تقویت شکاف های فضایی بینجامد. همچنین، الگوی مکانی شاخص ها نشان می دهد که برخورداری/محرومیت می تواند به صورت خوشه ای در پهنه شکل بگیرد و بنابراین مداخلات نقطه ای پراکنده، اثرگذاری محدودتری نسبت به بسته های پهنه ای هدفمند خواهند داشت. بر مبنای رتبه بندی و ناحیه بندی همگن، چارچوب اجرایی پیشنهادی پژوهش بر تعریف سلسله مراتب خدماتی، تقویت دسترسی و زیرساخت در پهنه های کمترتوسعه یافته، و تثبیت نقش روستاهای برخوردارتر به عنوان مراکز پشتیبان در شبکه روستا–شهر استوار است. این چارچوب می تواند مبنایی برای اولویت بندی سرمایه گذاری و توزیع متوازن خدمات در روستاهای شهر کرج فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار روستایی ، روستاهای شهر کرج ، AHP ، شاخص موریس ، خودهمبستگی فضایی ، ناحیه بندی خودکار AZP ، مرکزیت خدماتی