تحول حمایت از حقوق سرمایه گذار در ایران: تحلیل تبارشناسانه قوانین ۱۳۸۴–۱۴۰۲ با رویکرد سیستم های اجتماعی لومان

این پژوهش با تحلیل تبارشناسانه قوانین بازار سرمایه ایران طی دوره ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۲ نشان می دهد که نظام حمایت از حقوق سرمایه گذار از الگوی «مقررات اقتدارمحور و واکنشی» به «حکمرانی داده محور و پیش بینی گرا» گذار کرده است. در چارچوب نظری سیستم های اجتماعی نیکلاس لومان، این تحول بیانگر تغییر کد بنیادین بازار از «اعتماد مبتنی بر اقتدار قانونی» به «اعتماد مبتنی بر شفافیت اطلاعاتی، نظارت فناورانه و انضباط شرکتی» است. یافته ها حاکی از آن است که سرمایه گذار در این فرایند از یک کنشگر منفعل حقوقی به «عامل محاسباتی ریسک» و «بازیگر فعال در بازتولید اعتماد سیستمی» تبدیل شده است. تحلیل تطبیقی پنج فاز قانون گذاری با اصول IOSCO نیز نشان می دهد که معماری نهادی جدید، هرچند مبتنی بر اقتباس لفظی کامل نیست، اما از نظر کارکردی با استانداردهای جهانی همگراست. پژوهش حاضر با ارائه یک مدل مفهومی اعتماد نهادی و صورت بندی ریاضی آن، تبیین می کند که بازار سرمایه ایران در حال گذار به سیستمی است که اعتماد را نه از طریق مداخله بیرونی، بلکه از رهگذر سازوکارهای درون زا و داده محور تولید و بازتولید می کند.