تحلیل علمی و آکادمیک حمایت از حقوق سرمایه گذاران: از شفافیت اطلاعاتی تا نظارت الگوریتمی

این پژوهش با هدف تحلیل علمی و آکادمیک تحولات مرتبط با حمایت از حقوق سرمایه گذاران در بازار سرمایه ایران طی دوره ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۲، به بررسی چندلایه ای مفهوم «سرمایه گذار» و تکامل چارچوب های حمایتی می پردازد. مقاله بر مبنای رویکردی میان رشته ای، تعامل میان نظریه های مالی کلاسیک، اقتصاد رفتاری، حقوق بازار سرمایه و نظریه سیستم های اجتماعی نیکلاس لومان را در تحلیل تغییرات نهادی به کار می گیرد. یافته ها نشان می دهد که چارچوب حمایتی ایران از یک الگوی واکنشی مبتنی بر افشا و برخورد با تخلفات، به مرحله ای داده محور و پیش بینی گرایانه گذار کرده است؛ مرحله ای که در آن نظارت بلادرنگ، تحلیل الگوریتمی رفتارهای بازار، و حفاظت از حریم خصوصی داده ای به موضوعات محوری تبدیل می شوند. بررسی تطبیقی پنج فاز تحول قانون گذاری—from تثبیت نهادی (۱۳۸۴) تا عصر فناوری مالی (۱۴۰۲)—بیانگر تعمیق تدریجی نقش سرمایه گذار به عنوان «ذی نفع تحت حمایت» و تحول مکانیسم هایی همچون ساختارهای افشا، حاکمیت شرکتی، نهادهای مالی واسط، و سامانه های نظارتی است. همچنین تحلیل همگرایی با اصول IOSCO نشان می دهد که نظام حقوقی ایران در بخش قابل توجهی از حوزه های نظارتی، افشایی و حکمرانی، به استانداردهای بین المللی نزدیک شده است. در پایان، پژوهش چشم انداز آینده حمایت از سرمایه گذار را در بستر رشد هوش مصنوعی، پیچیدگی داده ها و ضرورت بازتعریف مرزهای حریم خصوصی مالی ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

حمایت از حقوق سرمایه گذار ، نظریه سیستم های اجتماعی لومان ، بازار سرمایه ایران