تحلیل نقش سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) در گذار از «شهرداری خدمات محور» به «شهرداری داده محور»

رشد شتابان شهرنشینی، پیچیده تر شدن مسائل شهری و افزایش انتظارات شهروندان، ضرورت بازنگری اساسی در شیوه های سنتی مدیریت شهری را بیش از پیش نمایان ساخته است. شهرداری ها که در گذشته عمدتا بر الگوی «خدمات محور» استوار بودند، امروزه ناگزیرند برای پاسخ گویی موثر به مسائل چند بعدی شهری، به سمت الگوی «شهرداری داده محور» حرکت کنند. در این الگو، داده ها به ویژه داده های مکانی، به عنوان دارایی راهبردی سازمان تلقی شده و مبنای اصلی تصمیم سازی، سیاست گذاری و ارزیابی عملکرد قرار می گیرند. سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) به عنوان زیرساخت اصلی تولید، مدیریت و تحلیل داده های مکانی، نقشی کلیدی در این گذار ایفا می کنند. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیلی، به بررسی نقش GIS در گذار از شهرداری خدمات محور به شهرداری داده محور می پردازد. در این راستا، ابتدا مبانی نظری و ادبیات پژوهش در حوزه مدیریت شهری، حکمرانی داده محور و GIS مرور می شود، سپس وضعیت موجود به کارگیری GIS در شهرداری های ایران مورد تحلیل قرار می گیرد. در ادامه، نقش GIS در ارتقای تصمیم سازی مکانی، شفافیت، عدالت فضایی و کاهش تصمیم گیری های سلیقه ای تبیین شده و در نهایت، یک مدل مفهومی بومی مبتنی بر پنج لایه اصلی برای نهادینه سازی GIS در ساختار مدیریت شهری ایران ارائه می گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که گذار به شهرداری داده محور مستلزم ارتقای جایگاه نهادی GIS، یکپارچه سازی داده های شهری، اصلاح ساختارهای سازمانی، تدوین چارچوب های حقوقی مناسب و تغییر فرهنگ مدیریتی در شهرداری هاست.