ارزیابی چندبعدی کیفیت محیط شهری و تاثیر آن بر رضایت مندی شهروندان (مطالعه موردی: منطقه سه شهرداری شیراز)

با توجه به نقش محوری کلان شهرها در نظام های اجتماعی و اقتصادی کشورها و افزایش روزافزون پیچیدگی های زندگی شهری، مفهوم کیفیت محیط سکونتی به عنوان یکی از شاخص های بنیادین در سنجش توسعه پایدار شهری و سطح رفاه شهروندان، اهمیت ویژه ای یافته است. این پژوهش با هدف اصلی ارزیابی چندبعدی شاخص های کیفیت محیط شهری و تحلیل تاثیر مستقیم آن ها بر میزان رضایتمندی کلی ساکنین در منطقه سه شهرداری شیراز انجام شده است. منطقه سه به عنوان یکی از مناطق مهم شهر، دارای چالش های منحصر به فردی از جمله تراکم بالای جمعیت و فعالیت، فشار ترافیکی و آلودگی های محیطی است که ارزیابی کیفیت زندگی در آن را ضروری می سازد. روش تحقیق از از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر پیمایش است. جامعه آماری پژوهش را کلیه ساکنین بالای ۱۸ سال منطقه سه شیراز تشکیل می دهند که با استفاده از فرمول کوکران و با در نظر گرفتن خطای ۰.۰۵، حجم نمونه ۴۰۰ نفر تعیین گردید. نمونه گیری به روش تصادفی طبقه ای و بر اساس محلات اصلی منطقه انجام شد تا نمایندگی مناسبی از تنوع اجتماعی-فضایی منطقه حاصل شود. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی آن توسط متخصصان شهرسازی و مدیریت شهری تایید شد و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ کلی ۰.۸۴ به دست آمد که نشان دهنده اعتبار بالای ابزار است. داده های حاصل از پرسشنامه ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS و از طریق آزمون های آماری توصیفی، آزمون T تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید. یافته های کلیدی پژوهش نشان داد که از میان مولفه های کیفیت محیط شهری، شاخص های دسترسی و دسترسی پذیری به خدمات و مراکز (β=۰.۷۹)، فرصت های اقتصادی و اشتغال (β=۰.۷۵) و کیفیت مسکن (β=۰.۷۲) بیشترین تاثیر مثبت و معنادار را بر رضایتمندی کلی ساکنین داشته اند. این امر نشان دهنده اولویت شهروندان در یک منطقه مرکزی و پویا است. در مقابل، شاخص های کیفیت زیست محیطی (آلودگی صوتی و هوا) با میانگین ۲.۳۵ و همبستگی اجتماعی (میانگین ۲.۶۰) پایین ترین سطح رضایت را به خود اختصاص دادند که بیانگر اثرات منفی تراکم و فعالیت های شهری است. نتایج آزمون واریانس نیز حاکی از وجود تفاوت معنادار در سطح رضایتمندی بین محلات مختلف منطقه بود (F=۹.۵۲, p<۰.۰۰۱)؛ به طوری که محلات مسکونی و آرام تر رضایتمندی بالاتری نسبت به محلات با کاربری تجاری-اداری پرترافیک گزارش کردند. در نهایت، مدل معادلات ساختاری با شاخص های برازش مطلوب (CFI=۰.۹۱, RMSEA=۰.۰۷) توانست ۷۱ درصد از واریانس رضایتمندی کلی را تبیین کند. بر اساس یافته ها، راهکارهایی همچون مدیریت هوشمند ترافیک، ایجاد مناطق آرام شهر، تقویت فضاهای عمومی برای افزایش تعاملات اجتماعی و توسعه متوازن خدمات به منظور کاهش نابرابری های درون منطقه ای ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

کیفیت محیط شهری ، رضایتمندی ساکنین ، منطقه سه شیراز ، مدل سازی معادلات ساختاری ، شاخص های توسعه پایدار شهری.