کاهش تدریجی نقره و تاثیر آن بر بحران پولی حکومت های ایرانی (تا قرن پنجم)

این پژوهش به بررسی علل کاهش تدریجی مسکوکات سیمین (درهم) و پیامد آن بر بحران های  مالی حکومت های ایرانی تا قرن پنجم ه./ یازدهم می پردازد. با تمرکز بر سه عامل کلیدی استخراج معادن، تجارت بین المللی، و فتوحات نشان می دهد؛ خروج گسترده نقره از چرخه پولی ایران، به فروپاشی نظام اقتصادی می انجامد. مقاله در جستجوی این است که چه عواملی موجب کاهش تدریجی نقره و پیدایش تورم و بحران های  مالی در حکومت های ایرانی شد؟ و با روش تحلیلی _تطبیقی و با تکیه بر منابع تاریخی، به تطبیق یافته ها با اسناد سکه شناسی و تحلیل داده های معاصر می پردازد. یافته های مقاله حاکی از آن است که استخراج بی رویه معادن ماوراءالنهر و خروج درهم به سوی اروپا؛ به طور ویژه در دوره سامانیان در قبال کالاهای تجملی (خز، برده)، حجم نقره را کاهش داد و حاکمان را به سوی سیاست های پولی ناکارآمدی چون کاهش وزن و عیار درهم و ضرب سکه های آلیاژی، کشاند. حاصل آن سقوط ارزش درهم و افزایش سکه های تقلبی بود. فتوحات غزنویان  گرچه کیفیت درهم را به طور موقت احیا نمود، اما روند کلی کاهش متوقف نشد. تداوم خروج نقره، بویهیان را به اتکا به نظام اقطاع داری (بازگشت به اقتصاد تهاتری) و ضرب دینار سوق داد در حالی که این تغییر، بر تشدید نابسامانی های مالی افزود.

کلیدواژه ها:

درهم ، معادن ، تجارت ، فتوحات ، بحران پولی ، حکومت های ایرانی