ارزیابی اثرات دگرآسیبی برخی گونه های گیاهی بر جوانه زنی و رشد دانهال کاهو (Lactuca sativa var. Great lakes ۳۶۶) با استفاده از روش ساندویچ

در تحقیق حاضر، فعالیت دگرآسیبی ۵۶ گونه گیاهی متعلق به ۱۸ خانواده با استفاده از روش ساندویچ ارزیابی شد. در ابتدا، نمونه­های گیاهی در دمای ۴۰ درجه سانتی گراد خشک گردید. برای کشت از ظروف شش خانه­ای مخصوص استفاده شد. به یک ردیف از خانه­ها ۱۰ میلی­گرم و به ردیف دیگر ۵۰ میلی­گرم نمونه گیاهی پودر شده به همراه پنج میلی­لیتر محلول آگار ۵/۰ درصد اضافه گردید. بعد از منعقد شدن آگار، با اضافه کردن پنج میلی لیتر محلول دیگر آگار، نمونه گیاهی بین دو لایه از آگار قرار گرفت. سپس بر روی سطح آگار منعقد شده در هر یک از خانه­ها پنج عدد بذر کاهو (Lactuca sativa L.) واریته Great Lakes ۳۶۶ به صورت عمودی کشت شدند. درب ظروف بسته شده و در انکوباتور با دمای ۲۵ درجه سانتی گراد، در تاریکی قرار گرفتند. بعد از گذشت سه روز، طول ریشه­چه و ساقه­چه دانهال های کاهو اندازه گیری شد. سپس درصد بازدارندگی و درصد تحریک کنندگی رشد حاصل از هر گیاه محاسبه گردید. برای مقایسه راحت تر گیاهان، خوشه بندی داده ها با استفاده از نرم افزار مینی تب انجام شد. با استفاده از این روش، ۵۶ گونه گیاهی در ۱۰ خوشه مجزا قرار گرفتند. بقایای برگی گیاه شوید و کنگرفرنگی از نظر فعالیت دگرآسیبی در یک خوشه قرار گرفتند و بیشترین اثر بازدارندگی رشد را در غلظت ۱۰ میلی گرم نمونه گیاهی ایجاد کردند. میانگین درصد بازدارندگی رشد ریشه چه و ساقه چه دانهال کاهو که توسط این دو گیاه ایجاد شد، به ترتیب ۹۵/۹۴ و ۶۵/۸۷ درصد گزارش شد. همچنین ۱۳ گیاه شامل برگ های گیاهان سلمک، جاشیر، ازمک، جعفری، گل میخک، پیچک صحرایی، نرگس، گلپر، زنگوله ای رنگین، علف قناری، کلم، نیلوفر و بذر گیاه کرفس در یک خوشه قرار گرفتند. این گروه نیز اثرات بازدارندگی رشد قابل توجهی داشتند. گرچه اثر بازدارندگی آن ها همواره کمتر از شوید و کنگر فرنگی بود. میانگین درصد بازدارندگی رشد ریشه چه و ساقه چه در این گیاهان با مقدار ۱۰ میلی گرم نمونه گیاه خشک، به ترتیب ۷۶/۷۹ و ۲۷/۶۲ بود. نتایج این تحقیق نشان داد که پیکر رویشی گیاه هوفاریقون و گل راعی دیهیمی اثر تحریک کنندگی رشد بر دانهال کاهو داشتند. این گیاهان حتی در مقادیر کم (۱۰ میلی گرم نمونه گیاه خشک) رشد ریشه چه را ۶۵/۱۴ درصد و رشد ساقه چه را ۱۵/۴۵ درصد افزایش دادند. صمغ گیاه مصطکی نیز در مقدار ۵۰ میلی گرم، رشد ریشه چه را تا ۹۰ درصد تحریک کرد. از بین گیاهان بررسی شده در این تحقیق، بقایای برگی گیاه سرو بر رشد ریشه چه اثر بازدارندگی داشت، ولی رشد ساقه چه را تحریک کرد. بقایای برگی گیاه گل گندم طلایی فقط در مقدار ۱۰ میلی گرم اثر تحریک کنندگی رشد (۳/۴۳ درصد) بر ساقه چه را ایجاد کرد و در سایر موارد اثرات دگرآسیبی را به صورت بازدارندگی رشد نشان دادند. با توجه به اثرات بازدارندگی رشد مشاهده شده در این گیاهان، می توان به طور مستقیم از بقایای آن ها به منظور جلوگیری از رشد علف های هرز، در کشاورزی ارگانیک استفاده کرد. همچنین لازم است که در آینده تحقیقاتی در زمینه شناسایی دقیق نوع ترکیب یا ترکیبات دخیل در ایجاد پدیده دگرآسیبی در این گیاهان اجرا شود.

کلیدواژه ها:

بازدارندگی رشد ، تحریک کنندگی رشد ، علف های هرز ، گیاهان دارویی