بازیابی سبک تصویری پرده های نقاشی قلمکار با مضمون شاهوار و بزمی متعلق به اواخر عصر قاجار

پرده­های نقاشی قلمکار، یکی از اصیل ترین اشکال هنرهای سنتی ایران است که با دوره صفوی شناخته می شود، اما در ادوار بعد نیز با وجود کم توجهی به هنرهای صناعی، همچنان تداوم یافت و باقی ماند. مسئله قابل توجه آنکه، با رواج قلمکار چاپی و غلبه نقوش گیاهی در قالب طرح­های ترنج­دار و افشان، قلمکارهای نقاشی به تدریج به فراموشی سپرده شد و کمتر مورد نقد و بررسی قرار گرفت؛ درحالی که پرده های قلمکار نقاشی از معدود نمونه های باقی مانده از پارچه های تصویری در تاریخ نساجی دوره قاجار هستند که نه­تنها با هجوم محصولات صنایع ماشینی، به شیوه سنتی ادامه حیات دادند که به سبب به کارگیری عملیات تکمیلی، با نمایش پیکره های انسانی، ویژگی های تصویری متمایزی را به نمایش درآوردند. هدف این پژوهش، بازشناسی سبک تصویری در پرده های قلمکار نقاشی اواخر عصر قاجار است که با تمرکز بر مضمون غالب هنر این دوره، به موضوعات شاهانه و بزمی، محدود شده است. پرسش اصلی پژوهش این است: چگونه می­توان نسبت به تحلیل تصویری و سبک­شناسی پرده­های قلمکار نقاشی اواخر عصر قاجار با مضامین شاهوار و بزمی اقدام نمود؟ جهت مطالعه، نه پرده قلمکار به صورت هدفمند انتخاب شد و این پژوهش تاریخی به روش توصیفی تحلیلی صورت گرفت. نتبجه نشان داد: با وجود اینکه، نمونه­های مورد مطالعه متعلق به اواخر دوران قاجار هستند، یعنی مقارن با سلطنت احمدشاه و حتی شاید پس از آن (اوایل پهلوی) شکل گرفته­اند، همچنان یکی از اصلی­ترین محورهای نقش­اندازی آنها شاهان، شاهزادگان، زنان درباری و مجالس بزم قاجاری است. از نظر ساختار و صورت به عنوان موضوع اصلی این مطالعه، این آثار ادامه دهنده سبک پیکرنگاری درباری دوره نخست قاجار به شمار می­آیند. به عبارتی، هرچند در دوره دوم قاجار، نقاشی درباری مسیر دیگری پیمود، سبک پیکرنگاری درباری در هنرهای مردمی و به صورت خاص، پرده­های نقاشی قلمکار ادامه حیات داد.

کلیدواژه ها:

Kalamkar Textile ، Kalamkar Painting ، Calico ، Royal Figurative Painting ، Late Qajar Festive Theme ، پرده قلمکار ، نقاشی قلمکار ، پیکرنگاری درباری ، اواخر قاجار ، مضمون بزمی