تحلیل تفکرات علاءالدوله سمنانی در باب رنگ و تاثیر آن بر کمال الدین بهزاد (مطالعه موردی: رنگ لباس در نگاره «مجلس سماع صوفیان»)

کمال الدین بهزاد، نقاش برجسته دوران تیموری و صفوی، با مهارت در به کارگیری رنگ ها، عواطف انسانی و مفاهیم عرفانی را در آثار خود به تصویر کشیده است. رنگ، به عنوان عنصری کلیدی، در نقاشی های بهزاد نقش اساسی دارد و او از طریق آن معنای روحانی داستان ها را هنگام نمایش رویدادهای روزمره و درباری منتقل می کند. بهزاد علاوه بر بازنمایی زندگی روزمره و درباری، فضایی عاطفی و معنوی نیز در آثار خود خلق می کند. در نگاره «مجلس سماع صوفیان»، رنگ ها به عنوان نمادهایی از مراحل مختلف تجربه های روحانی و عواطف انسانی اهمیت ویژه ای دارند و این اثر به دلیل بهره گیری نمادین و عرفانی از رنگ مورد توجه است. از منظر عرفانی، رنگ ها به طور نمادین نشان دهنده مراحل گوناگون سیر و سلوک روحانی هستند. نظریات علاءالدوله سمنانی، عارف قرن هفتم هجری، در تبیین معانی رنگ ها در عرفان اسلامی بسیار موثر است و نشان می دهد چگونه انتخاب رنگ ها در آثار بهزاد بازتاب حالات روحانی و عاطفی است. این پژوهش با هدف تحلیل رنگ های به کار رفته در لباس شخصیت ها، در ارتباط با مفاهیم عرفانی از منظر علاءالدوله سمنانی انجام شده است و به این دو سوال پاسخ می دهد، ص. ۱. نظریات علاءالدوله سمنانی در خصوص رنگ چیست؟ ۲. بازتاب عقاید و نظریات علاءالدوله سمنانی در ترکیبات رنگی لباس­های نگاره مجلس سماع صوفیان چگونه است؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و اطلاعات از منابع کتابخانه ای گردآوری شده است. نتایج نشان می دهد رنگ سیاه بیشترین همنشینی را با رنگ های آبی، قرمز، سفید-سبز، زرد و سیاه روشن دارد. تفکرات علاءالدوله درباره نور و رنگ تداعی کننده سیر و سلوک عرفانی برای رسیدن به کمال الهی است و بهزاد با درک کامل از معنای سماع صوفیان، رنگ های سیاه، آبی، قرمز، سفید-سبز، زرد، سیاه روشن و سبز درخشان را در لباس دراویش به کار برده که همخوانی کامل با نظریات علاءالدوله سمنانی دارد.

کلیدواژه ها:

Color ، The Sufi Sama Ceremony ، Kamaluddin Behzad ، Ala al-Dawla Semnani ، Miniature Painting ، رنگ ، مجلس سماع صوفیان ، کمال الدین بهزاد ، علاءالدوله سمنانی ، نگارگری