بررسی عناصرهویت ساز در معماری خانه های شهر ساری (نمونه موردی:خانه علی اکبرخان)

معماری به عنوان جزئی جدایی ناپذیر از زندگی انسانی وجوامع بشری به شمار آمده و ترکیبی از ذوق، هنر، فرهنگ و هویت آمیخته با مهندسی و ساخت بر پایه محیط زندگی است و تغییرات آن وابسته به هم است. همچنان که تغییرات در معماری با تغییراتی که در سایر عرصه های زندگی به وقوع می پیوندد متناسب بوده و این تغییرات لازمه معماری پویا و زنده است تا بتواند نیازهای جدید انسان را پاسخگو باشد. بررسی و شناسایی  موضوع هویت فرهنگی در دوره قاجار با رویکرد بازیابی هویت معماری سنتی در شهر ساری می تواند قدمی در حفظ میراث  ارزشمند گذشتگان برداشته و علاوه بر فرهنگ سازی در حفظ آثار باستانی، اهمیت هویت معماری سنتی ایران را در آن دوره که امروزه به فراموشی سپرده شده است، به عنوان یک عنصر شاخص نمایان کند. از آنجا که فرهنگ از عوامل بسیار مهم در طراحی ساختمان به شمار می رود، و این مولفه به مرور زمان دستخوش تغییراتی، مانند عوامل اقتصادی، تاریخی و سیاسی قرار گرفته، بنابراین فرهنگ به عنوان یکی از مولفه های هویتی نقش موثری در روند تکامل معماری مسکونی این منطقه داشته است. از سوی دیگر، برای حفظ این داشته های ارزشمند فرهنگی اجتماعی هویت بخش در بعد معماری، ضروری است تا در جهت بهره گیری از عناصر، به شناخت و بررسی آنها در ابعاد گوناگون پرداخته، در معماری روز مورد بهره برداری قرار گیرند. در این پژوهش ضمن معرفی این عامل مهم در شهر ساری، و طرح این سوال که چه عواملی در ایجاد هویت در معماری دوره قاجار در مطالعه نمونه موردی موثر هستند و چه ویژگی هایی دارند، به بررسی و تطبیق  فضاهای داخلی خانه های مسکونی با توجه به معماری آن زمان و به چگونگی عوامل تاثیرگذار در هویت معماری مسکونی شهر ساری در دوره قاجار پرداخته خواهد شد و در نهایت ضمن پاسخ به سوالات، پیشنهادهایی در این خصوص ارائه خواهد شد. لازم به ذکر است دلیل انتخاب این خانه به عنوان نمونه موردی این است که این خانه زیبا و قدیمی در مرکز شهر ساری و در نزدیکی میدان اصلی واقع شده است و در حال حاضر به عنوان اداره میراث فرهنگی مورد بهره برداری قرار گرفته، پیشینه آن به حدود ۱۲۰ سال پیش باز می گردد. ویژگی های اجزای معماری آن، همچون اتاق ها، حجره ها، شاه نشین، گرمابه، اصطبل، حیاط و هنر به کار رفته بر روی پنجره ها و ارسی ها و آراستن آنها با شیشه رنگی، در نوع خود بی نظیر است. از طرفی، اگرچه این خانه به لحاظ معماری شبیه خانه های دیگر عصر خود است، به علت موقعیت اجتماعی مالک که از طبقه اشراف بوده و نقش سیاسی در کشور داشته است، به لحاظ کاربری و ریزه کاری های ساخت، برتری های اساسی نسبت به دیگر خانه ها دارد که به شکوه آن افزوده و آن را متمایز ساخته است.

کلیدواژه ها:

Architecture ، Sari city ، identity ، culture ، Qajar ، Ali Akbar Khan ، معماری ، شهر ساری ، هویت ، فرهنگ ، قاجار ، خانه علی اکبرخان