شناسایی و واکاوی مولفه های فنی بافت قالی های تک پود شهرستان همدان

بخش های مرکزی و شرا شهرستان همدان، به عنوان اصلی ترین مراکز تولید و صادرات قالی های تک پود در استان همدان شناخته می شوند؛ قالی هایی که با ویژگی های فنی مشخص و قابل شناسایی بافته می شوند و بسیاری از این ویژگی ها مختص همین نواحی است. با وجود اشتراکاتی در زمینه هایی چون نوع گره، جنس الیاف و شیوه رنگرزی با دیگر مناطق استان، ساختار فنی قالی های این مناطق وجه تمایز بارزی با سایر نمونه ها دارد. صنعت قالی بافی در شهرستان همدان، همانند بسیاری از مناطق کشور، به دو شاخه اصلی شهری و روستایی تقسیم می شود. صنعت قالی بافی روستایی پیشینه ای چند قرنی دارد و در روستاهای دو بخش مرکزی، شرا و نیز در نواحی اطراف شهرستان های همدان و قهاوند گسترده بوده است. در مقابل، قالی بافی کارگاهی (شهری) با قدمتی حدود یک قرن، عمدتا در شهر همدان و در برخی موارد در روستاهای تابعه فعال است. قالی های تک پود همدان با برخورداری از ویژگی های فنی انحصاری، بخشی ارزشمند از میراث قالی بافی ایران به شمار می روند. با این حال، ابعاد فنی و ساختاری آن ها کمتر به طور علمی بررسی شده است. تبیین این مولفه ها جهت مستندسازی، حفظ اصالت و ارتقای جایگاه قالی همدان در عرصه ملی و بین المللی ضرورتی اجتناب ناپذیر دارد. بنابراین هدف از نگارش پژوهش، تحلیل ویژگی های بافت قالی های تک پود شهرستان همدان می باشد. درواقع نگارندگان پژوهش در پی پاسخ به این پرسش هستند که قالی های تک پود بافته شده در شهرستان همدان دارای چه ویژگی های ساختاری و فن شناختی می باشند؟ پژوهش حاضر از نوع توصیفی و روش اجرای آن، توصیفی تحلیلی بوده و گردآوری داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و مطالعات میدانی (شامل مصاحبه و کارت مشاهده) صورت پذیرفته است. جامعه آماری پژوهش را قالی های تک پود شهرستان همدان تشکیل می دهند و نمونه آماری شامل ۲۱ تخته قالی می باشد. تحلیل اطلاعات به شیوه کیفی انجام گرفته است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که ویژگی های فنی قالی ها و قالیچه های بافته شده در شهرستان همدان عمدتا در مولفه هایی نظیر نوع ابزارهای مورد استفاده، نوع و جنس دار، شیوه چله کشی، جنس الیاف تار، پود کلفت، پود نازک، نوع و جنس گره، ساختار بافت، شیرازه پیچی، گلیم باف، آرایش سرچله ها و شیوه پرداخت، شباهت دارند. با این حال، تفاوت ها عمدتا در رج شمار، ابعاد و کیفیت بافت قالی ها مشاهده می شود؛ هرچند رج شمار در اغلب نمونه ها در بازه ای حدود ۱۰ الی ۲۵ تعریف شده است.

کلیدواژه ها:

Hamadan County ، carpets ، technical components ، weaving method ، analysis ، شهرستان همدان ، قالی های تک پود ، مولفه های فنی ، شیوه بافته ، واکاوی