کارکرد معنایی حاشیه در مرقع با بررسی موردی «حاشیه»ای از مرقع امیر غیب بیگ

مرقعات، علاوه بر کارکرد اصلی شان، یعنی گردآوری و نگهداری آثار پراکنده، اطلاعات مهمی از حاشیه سازی و نقش قاب در ساخت مرقع به دست می دهند. این پژوهش بر آن است که از رهگذر بررسی نمونه ای متفاوت از حاشیه ها به نوع شناسی حاشیه ها و تفسیر رابطه حاشیه و متن در این گونه تاریخی هنر راهی باز کند. حاشیه ای نادر در مرقع امیر غیب بیگ، نشان می دهد که این گونه بصری می تواند از کارکرد آغازین خود، یعنی حفاظت و تزیین اثر، فراتر رود و از منظری روایت اثر را کامل کند و از منظری دیگر، خود به عنوان اثری مستقل، راوی مضامین خود شود و تعاملات بینافرهنگی را نیز آینگی کند. در این پژوهش تلاش بر این است تا با استفاده از برخی نظرات پدیدارشناسان تخیل، در پی پاسخ به این سوال ها باشد که آیا تخیل سازنده مرقع نقشی در گزینش یا خلق حاشیه برای اثری که بر او پدیدار شده دارد یا حاشیه، حاصل فرایندی اتفاقی و صرفا تزیینی است؟ همچنین، تخیل مخاطب هنگام پدیدار شدن مجموع اثر و حاشیه، چگونه میان معنایابی و معناسازی تردد کرده و نادانسته وارد فرایند پدیدارشناسی خیال می شود؟ نمونه حاشیه بررسی شده در این مقاله نشان می دهد خلق یا گزینش حاشیه برای اثر از سوی گردآورنده و همچنین مواجهه مخاطب با حاشیه و اثر از رهگذر بازخلق ذهنی تصاویر، معرفتی شخصی شده، همچنین پدیده های آمده از فرهنگی دیگر نیز توانسته اند نوعی طرح اندازی حاصل از پویایی تخیل ایجاد کنند و نه صرفا تکرار قواعد پیش معین. این مقاله از نظر رویکرد پدیدارشناسی تخیل بهره می برد؛ از نظر هدف بنیادی نظری بوده و از نظر روش توصیفی تحلیلی به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

Margin-making ، Illumination ، Muraqqa ، Phenomenology of Imagination ، Symbolic Imagination ، Muraqqa of Amir Ghayb-Beg ، حاشیه سازی ، تشعیر ، مرقع ، پدیدارشناسی تخیل ، تخیل نمادین ، مرقع امیر غیب بیگ