نحوه بازنمایی و طبقه بندی موضوعی و مضمونی نقش شیر در هنر عصر قاجار

نقش مایه شیر در تاریخ هنر و اندیشه بشری، در همنشینی با اهداف و عقاید آدمی، به اشکال مختلفی ظهور کرده و با نظر به ظرفیت های تصویری خود، به نماد و نشانه و مفاهیم مرتبط بدل شده است. این مهم از کهن ترین ادوار تا تاریخ متاخر ایران تداوم یافته و در فرهنگ و هنر قاجار، با نگاهی به گذشته و مطابق با نوع نگرش و مقتضیات این دوره، متجلی شده است. شیر قاجاری هرچند از جایگاه اساطیری خود تا حد زیادی تنزل کرده و سویه ای عینی تر یافته، با این حال وجهه نمادینش را کماکان حفظ کرده است. این پژوهش، به روش توصیفی تحلیلی، در پی پاسخ به دو پرسش عمده است: ۱) بازنمود نقش شیر در هنر دوره قاجار در چند دسته قابل طبقه بندی است؟ و ۲) مفاهیم و مضامین این نقوش و بازنمایی ها چیست؟ طبقه بندی موضوعی و نحوه بازنمایی و مضمون شناسی این آثار در رسانه های مختلف، که تاکنون در هنر قاجار کمتر مورد توجه قرار گرفته، از اهداف نوشتار است.  نتایج حاصل نشان می دهد در هنرهای تصویری قاجار، شیر از جانوری مغلوب و منفعل در شکارگاه که اسباب سرگرمی و قدرت نمایی است، تا حیوانی که معجزه وار عامل اجرای خواست اولیای الهی می گردد یا مراتب عروج را می پیماید، در تغییر است. هریک از این موارد، مضمونی خاص را نیز نمایندگی می کند؛ از جمله سیاسی، درباری، مذهبی، روایی، تمثیلی و تزئینی، که در این بین مضمون مذهبی غالب است. نحوه بازنمایی این نقش با توجه به مضامین مختلف، عمدتا نمادین بوده و گاه واقع گرا و تا حدودی تجریدی می شود. طبقه بندی این نقش مایه نیز در چهار دسته عمده و سه دسته فرعی انجام گرفت.

کلیدواژه ها:

Qajar Art ، Lion Motif ، Representation ، Themes ، Categorization ، هنر قاجار ، نقش شیر ، بازنمایی ، مضمون ، طبقه بندی