مطالعه تطبیقی نقوش انسانی در آثار فلزی ایلخانی و مملوکی (مطالعه موردی: آثار محفوظ در موزه متروپلیتن)

هنر فلزکاری که همواره به عنوان یکی از مهمترین شاخه های هنراسلامی مطرح بوده است، در دوره ایلخانی هم از نظر تکنیک و هم از منظر طراحی و تزیین به رشد و بالندگی چشمگیری میرسد. هم زمان با ایلخانیان، آثار فلزی بسیارنفیسی درحوزه حکومتی مملوکیان، در مصر و سوریه ساخته شده اند. مهاجرت هنرمندان فلزکار در زمان حمله مغولان به ایران از یک سو، و مبادلات فرهنگی و هنری بین ایران، مصر و سوریه از سوی دیگر، سبب انتقال بسیاری از طرح ها، سبک ها و روش های تزیین بر روی آثار فلزی این دوره گردید. لذا هدف این پژوهش پس از بیان ویژگی های فلزکاری دوره های مذکور، تطبیق و تحلیل میزان تاثیرپذیری طرح ها و مضامین در شاخصه اصلی تزئینات فلزی، یعنی مضامین مرتبط با نقوش انسانی است. در این راستا، پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چه تفاوت ها و شباهت هایی در نقوش انسانی این دو دوره به لحاظ ویژگی های مضمونی وجود دارد؟ آثار فلزی محفوظ در موزه متروپلیتن جامعه آماری مطالعات مربوط به هر دو دوره را تشکیل میدهد. پس از بررسی های صورت گرفته مشخص گردید که بخشی از نقوش انسانی در آثار فلزی مملوکی به جهت مضامین و نحوه ترسیم، تحت تاثیر فلزکاری غرب ایران و نیز آثار نگارگری دوره ایلخانی (مکتب شیراز) بوده است. اما در این میان با بررسی های انجام شده مشخص گردید ترسیم نقوش انسانی در هر دو دوره علیرغم وجود اشتراکات بسیار، دارای نوآوری هایی مختص به خود نیز می باشند، به ویژه در نمونه های مملوکی که به تدریج آثار ویژگی های بومی و منطقه ای را در ترسیمات نقوش انسانی ترکیب نموده و سبکی مستقل پدید آورده اند. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و ابزار و شیوه های گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای است.

کلیدواژه ها:

Human motifs ، Ilkhanid metalwork ، Mamluk metalwork ، Metropolitan Museum ، نقوش انسانی ، فلزکاری ایلخانی ، فلزکاری مملوکی ، موزه متروپلیتن