تاثیر برنامه ریزی درسی مبتنی بر یادگیری مبتنی بر پروژه (PBL) بر خلاقیت و تفکر انتقادی دانش آموزان مقطع متوسطه اول

این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی برنامه ریزی درسی مبتنی بر الگوی یادگیری مبتنی بر پروژه (Project-Based Learning - PBL) بر توسعه مولفه های خلاقیت و تفکر انتقادی دانش آموزان مقطع متوسطه اول انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت، شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش آموزان پایه نهم مدارس دولتی شهر ارومیه در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای، ۸۰ دانش آموز (۴۰ نفر در گروه آزمایش و ۴۰ نفر در گروه کنترل) انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون تفکر انتقادی کالیفرنیا (فرم B) و پرسشنامه خلاقیت تورنس (شکل تصویری) بود. گروه آزمایش طی ۱۶ جلسه (یک ترم تحصیلی) در درس «ادبیات و عربی» تحت برنامه ریزی درسی مبتنی بر PBL قرار گرفتند. در این رویکرد، دانش آموزان در قالب گروه های کوچک به طراحی، اجرا و ارائه پروژه های واقعی و حل مسئله پرداختند، در حالی که گروه کنترل به روش سنتی و سخنرانی آموزش دیدند. داده های حاصل از پیش آزمون و پس آزمون با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (تحلیل کوواریانس چندمتغیره - MANCOVA) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که پس از حذف اثر پیش آزمون، برنامه ریزی درسی مبتنی بر PBL تاثیر معناداری بر افزایش نمرات کل خلاقیت (p<۰.۰۱) و نمرات کل تفکر انتقادی (p<۰.۰۱) دانش آموزان گروه آزمایش داشته است. نتایج تحلیل مولفه ای نشان داد که بیشترین تاثیر در بعد خلاقیت مربوط به «انعطاف پذیری» و در بعد تفکر انتقادی مربوط به «استدلال استقرایی» بوده است. این پژوهش تاکید می کند که جایگزینی روش های سنتی با رویکردهای فعال و دانش محور مانند PBL، می تواند بستری غنی برای پرورش مهارت های تفکر سطح بالا در دانش آموزان دوره متوسطه اول فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

یادگیری مبتنی بر پروژه ، خلاقیت ، تفکر انتقادی ، برنامه ریزی درسی ، متوسطه اول ، روش های فعال.