نسبت مقاصد شریعت با اصول فقه امامیه در فرآیند استنباط حکم

مقاصد شریعت به عنوان اهداف و اغراض کلان شارع در تشریع احکام، از دیرباز مورد توجه فقها بوده است؛ بااین حال، نحوه نقش آفرینی آن در فرآیند استنباط حکم در اصول فقه امامیه همواره محل بحث و تامل بوده است. اصول فقه امامیه با تکیه بر ادله لفظی، عقل، سیره عقلاء و اصول عملیه، چارچوبی منضبط و روشمند برای کشف حکم شرعی ارائه می دهد که در ظاهر، کمتر به نظریه پردازی مستقل درباره مقاصد شریعت پرداخته است. این پژوهش بر آن است تا با رویکردی تحلیلی توصیفی، نسبت مقاصد شریعت با اصول فقه امامیه را تبیین کرده و جایگاه واقعی مقاصد را در ساحت استنباط حکم بازخوانی نماید. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند اصولیان امامیه مقاصد شریعت را به صورت مستقل و نظام مند مطرح نکرده اند، اما توجه به ملاکات احکام، مصالح و مفاسد واقعی، غایات تشریع و نقش عقل در کشف آن ها، عملا کارکردی مقاصدی در ساختار اصول فقه امامیه ایفا می کند. مقاصد شریعت در این چارچوب نه به عنوان منبعی مستقل در عرض کتاب و سنت، بلکه به مثابه عنصری هدایت گر و تفسیرکننده در فهم ادله، تشخیص ملاکات و حل تزاحم ادله حضور دارد. نتیجه آنکه اصول فقه امامیه ظرفیت درونی لازم برای بهره گیری از مقاصد شریعت را داراست، بدون آنکه به نسبی گرایی یا اختلال در حجیت ادله شرعی بینجامد.

کلیدواژه ها:

اصول فقه امامیه ، مقاصد شریعت ، استنباط حکم ، ملاکات احکام ، عقل عملی .