تحلیل پارادایم هنجاری زیباشناختی، کالبدی و حقوقی بافتهای فرهنگی و تاریخی درمیدان نقش جهان شهراصفهان

میدان نقش جهان اصفهان به عنوان یکی از بزرگ ترین میدان های تاریخی جهان و میراث جهانی یونسکو، با چالش های فراگیر در زمینه دسترسی برابر، تجربه زیستی و حفظ ارزش های تاریخی مواجه است. این پژوهش با هدف شناسایی و بازسازی حقوق از دست رفته زیباشناختی، کالبدی و حقوقی کاربران در میدان نقش جهان، چارچوبی سه بعدی مبتنی بر پارادایم هنجاری ارائه می دهد. رویکرد تحقیق ترکیبی کمی–کیفی بود و شامل جمع آوری داده های ادراک محور از ۳۰۰ نفر کاربران محلی، بررسی نقشه ها و اسناد تاریخی، ارزیابی بصری محورهای دید، شمارش تراکم بازدیدکنندگان و مصاحبه با کارشناسان شهری بود. داده های کمی با آمار توصیفی و تحلیل همپوشانی و داده های کیفی با تحلیل محتوا و تلفیق سه بعدی زیباشناختی، کالبدی و حقوقی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بیشترین تضییع حقوق مربوط به بعد حقوقی–ضابطه ای است و ضعف در حکمرانی، شفافیت ضوابط و مشارکت ذی نفعان، عامل اصلی فروپاشی تعادل میان زیباشناسی، عملکرد فضایی و تجربه اجتماعی میدان است. همچنین، فشار بازدیدکننده در مناطق گردشگری–تجاری، انسداد جزئی محورهای دید و توزیع نامتوازن کاربری ها، حقوق کالبدی و زیباشناختی را محدود کرده است. نتایج نشان می دهد که بازسازی پایدار میدان تنها از طریق پیوند نظام مند سه مولفه یادشده و ایجاد یک پارادایم حقوق محور ممکن است. این چارچوب می تواند به عنوان الگویی عملی برای مدیریت و طراحی فضاهای تاریخی ایرانی، توزیع عادلانه دسترسی، حفاظت میراث و ارتقای تجربه کاربران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

میدان نقش جهان ، حقوق شهری ، پارادایم هنجاری ، بازسازی فضای فرهنگی تاریخی ، گردشگری میراثی