واکاوی تطبیقی پیامدهای فیزیولوژیک، روان شناختی و اجتماعی «زیست بوم های سالم» و «آلوده» بر کیفیت زندگی انسان: با تاکید بر شاخص های توسعه پایدار و عدالت محیط زیستی

محیط زیست، بستر حیات و ظرفی است که مظروف (انسان) در آن شکل می گیرد. در دهه های اخیر، دوگانه «محیط زیست شفابخش» و «محیط زیست بیماری زا» به یکی از چالش برانگیزترین مباحث در علوم سلامت و برنامه ریزی شهری تبدیل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی دقیق اثرات متقابل کیفیت محیط (آب، هوا، خاک و فضای سبز) بر ابعاد مختلف سلامت انسان تدوین شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور سیستماتیک مطالعات اپیدمیولوژیک و اسناد سازمان بهداشت جهانی (WHO) است. یافته ها نشان می دهد که زندگی در محیط های ناسالم (آلوده به ذرات معلق، فلزات سنگین و آلودگی صوتی)، از طریق مکانیسم هایی نظیر «استرس اکسیداتیو» و «التهاب سیستمیک»، منجر به کاهش امید به زندگی، افزایش اختلالات شناختی و بروز رفتارهای پرخاشگرانه می شود. در مقابل، محیط زیست سالم و غنی از عناصر طبیعی، با فعال سازی سیستم پاراسمپاتیک، نقش «ترمیم کننده» داشته و سرمایه اجتماعی را ارتقا می دهد. نتایج پژوهش گویای آن است که دسترسی به محیط زیست سالم، فراتر از یک نیاز بیولوژیک، یک «حق بشری» است که نقض آن منجر به نابرابری های عمیق اجتماعی می گردد.

کلیدواژه ها:

دترمینان های سلامت ، آلودگی محیط زیست ، روانشناسی محیطی ، توسعه پایدار ، بیماری های غیرواگیر ، بیوفیلیا.