تحلیل محتوای کتاب هدیه های آسمانی پایه سوم ابتدایی بر اساس هفت مولفه تربیت دینی

هدف این پژوهش تحلیل محتوای کتاب «هدیه های آسمانی» پایه سوم ابتدایی (چاپ دوازدهم، ۱۴۰۳) و بررسی ارتباط محتوای آن با اهداف تربیت دینی از منظر هفت مولفه ی «خدا، پیامبر، امام، نماز، روزه، دین و بهشت» بود. روش پژوهش از نوع تحلیل محتوای کمی است؛ کلیه متن ها، تصاویر و جداول ۲۰ درس کتاب به صورت تمام شماری بررسی و هر بار وقوع هر مولفه در جدول ثبت شد. سپس فراوانی، مجموع فراوانی تجمعی و درصد فراوانی محاسبه گردید. یافته ها نشان داد از مجموع ۳۱۸ رخداد مفهومی در قلمرو هفت مولفه، مولفه «خدا» با ۱۰۰ تکرار ۳۱.۴۴ درصد بیشترین و «دین» با ۱۲ تکرار ۳.۷۷ درصد کمترین سهم را دارند؛ به ترتیب «امام» ۷۵ تکرار ۲۳.۵۸ درصد، «نماز» ۶۱ تکرار ۱۹.۱۸ درصد، «پیامبر» ۳۹ تکرار ۱۲.۲۶ درصد، «روزه» ۱۸ تکرار ۵.۶۶ درصد و «بهشت» ۱۳ تکرار۴.۰۸ درصد در محتوا ظاهر شدند. تحلیل توزیع نشان می دهد کتاب بر تقویت پیوند عاطفی کودک با خدا و معرفی الگوهای دینی (امام، پیامبر) و ترویج رفتارهای عبادی پایه (نماز) تمرکز کرده است؛ امری که با ویژگی های رشدی دانش آموزان پایه سوم همخوانی دارد. در مقابل، ابعاد شناختی-مفهومی دین و مفاهیم انتزاعی تر همچون ماهیت دین، احکام تفصیلی و آموزه های آخرت کمتر مورد توجه قرار گرفته اند که این امر می تواند موجب فقدان توسعه معرفتی متناسب با اهداف تربیت دینی شود. پیشنهاد می شود در بازنگری های برنامه ریزی محتوایی، ضمن حفظ محور عاطفی فعلی، محتوای شناختی و احکامی متناسب با سطح فهم کودکان به صورت تدریجی تقویت گردد تا اهداف عاطفی، شناختی و رفتاری تربیت دینی به طور متوازن تحقق یابد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب هدیه های آسمانی ، تربیت دینی ، پایه سوم ابتدایی ، عبادات پایه