سازوکارهای فقهی–حقوقی حل اختلافات شهرداری با پیمانکاران با تاکید بر صلح، سازش و حکمیت

اختلافات میان شهرداری ها و پیمانکاران به عنوان یکی از مهم ترین تعاملات اداری–اقتصادی مدیریت شهری، همواره موجب بروز چالش های حقوقی، توقف پروژه های عمرانی و افزایش هزینه های عمومی شده است؛ ازاین رو تبیین سازوکارهای کارآمد حل وفصل اختلافات، به ویژه مبتنی بر اصول فقهی و حقوقی، ضرورتی جدی در حکمرانی شهری محسوب می شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با اتکا بر منابع فقه امامیه، قوانین موضوعه و رویه عملی شهرداری ها، به بررسی ظرفیت های صلح، سازش و حکمیت در مدیریت اختلافات ناشی از قراردادهای عمرانی و خدماتی میان شهرداری و پیمانکاران می پردازد و می کوشد چارچوبی نظام مند برای استفاده مشروع، موثر و پیشگیرانه از این روش ها ارائه دهد. یافته های تحقیق نشان می دهد که نهاد صلح در فقه امامیه، با انعطاف پذیری بالا و گستره شمول وسیع، توانایی مهار بسیاری از اختلافات قراردادی را دارد و می تواند به عنوان ابزار اصلی کاهش دعاوی و هزینه های حقوقی مورد بهره برداری قرار گیرد. همچنین سازش، بر پایه اصل تراضی و با پشتیبانی قانونی در آیین دادرسی مدنی و مقررات شوراهای حل اختلاف، امکان ایجاد توافقی کارآمد و کم هزینه میان شهرداری و پیمانکار را فراهم می سازد؛ به ویژه در مواردی که سرعت عمل و استمرار پروژه های شهری اولویت دارد. حکمیت نیز در پرتو قواعد فقهی مانند شرط ضمن عقد، اصل لزوم و قاعده نفی عسر و حرج، به عنوان سازوکاری تخصصی و سریع الاثر مورد توجه قرار گرفته و قابلیت آن را دارد که با حضور کارشناسان فنی و حقوقی، اختلافات پیچیده عمرانی را خارج از مسیر طولانی دادرسی عمومی سامان دهد. با وجود این ظرفیت ها، یافته ها نشان می دهد که عدم ترویج فرهنگ صلح و حکمیت، ضعف در تنظیم صحیح قراردادهای پیمانکاری، فقدان پیش بینی دقیق بندهای حل اختلاف، و تفاوت سطح دانش حقوقی طرفین، از موانع اساسی بهره گیری از این سازوکارها به شمار می رود. نتیجه پژوهش آن است که الگوی مطلوب مدیریت اختلافات در شهرداری باید متکی بر سه رکن باشد: پیشگیری از اختلاف با تنظیم قراردادهای شفاف، استفاده هدفمند از صلح و سازش به عنوان روش های کم هزینه و هم راستا با مصالح عمومی، و توسل حرفه ای به حکمیت برای موارد تخصصی؛ به گونه ای که ضمن حفظ حقوق شهرداری و پیمانکاران، استمرار پروژه ها، اعتماد عمومی و کارآمدی مدیریت شهری تضمین گردد. این تحقیق در نهایت پیشنهاد می دهد که دستورالعمل های استاندارد حل اختلاف مبتنی بر اصول فقهی و حقوقی تدوین شده و آموزش های تخصصی برای کارشناسان شهرداری در راستای نهادینه سازی فرهنگ صلح و حکمیت تقویت شود.

کلیدواژه ها:

صلح ، سازش ، حکمیت ، شهرداری ، پیمانکاران ، اختلافات اداری ، قراردادهای عمرانی ، فقه امامیه ، حل وفصل اختلاف