نفقه اقارب در نظام حقوقی ایران: مبانی، شرایط و آثار حقوقی

چکیده:نفقه اقارب به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای حمایتی در حقوق خانواده، با هدف تامین نیازهای معیشتی خویشاوندان نیازمند و حفظ انسجام خانوادگی پیش بینی شده است. این نهاد حقوقی ریشه در فقه امامیه داشته و قانون مدنی ایران با اقتباس از این مبانی، شرایط، اشخاص مکلف و مستحق نفقه را به طور مشخص تعیین کرده است. نفقه اقارب، برخلاف نفقه زوجه، ماهیتی محدودتر داشته و تحقق آن منوط به وجود شرایطی چون فقر منفق له، تمکن مالی منفق و وجود رابطه نسبی در خط عمودی است. این مقاله با رویکردی توصیفی–تحلیلی، به بررسی مبانی فقهی و قانونی نفقه اقارب، شرایط تحقق آن و آثار حقوقی ناشی از عدم پرداخت نفقه می پردازد. همچنین، نقش دادگاه ها در الزام به پرداخت نفقه و ضمانت اجراهای حقوقی و کیفری مرتبط با آن مورد تحلیل قرار می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که نفقه اقارب ابزاری موثر برای حمایت از اقشار آسیب پذیر خانواده است، اما در عمل با چالش هایی نظیر اثبات فقر و تمکن مالی مواجه بوده و نیازمند تبیین دقیق تر و رویه قضایی منسجم تر می باشد.

کلیدواژه ها:

نفقه اقارب ، آسیب پذیر خانواده ، فقر و تمکن مالی