تحول مفهوم صلح مثبت در پرتو ماده یک منشور ملل متحد و رویه شورای امنیت پس از جنگ سرد

مفهوم صلح مثبت به عنوان یکی از بنیادهای نظری مطالعات صلح و امنیت بین المللی، طی دهه های گذشته دچار تحول بنیادین شده و از سطح یک مفهوم جامعه شناختی و فلسفی به جایگاهی کاملا حقوقی، ساختاری و سیاسی در نظام بین الملل ارتقاء یافته است. منشور ملل متحد در ماده ۱ خود، اهدافی را برای جامعه بین المللی تعریف می کند که دامنه آن فراتر از جلوگیری از جنگ و استفاده از زور است. این ماده از آغاز، بر ایجاد شرایطی تاکید کرده که در آن صلح نه فقط به معنای فقدان مخاصمه، بلکه مترادف با همکاری، عدالت، احترام به حقوق بشر، توسعه پایدار، رفع ریشه های بی ثباتی، و جلوگیری از ظهور شرایط خشونت زا باشد. پس از پایان جنگ سرد، شورای امنیت ملل متحد به مثابه نهاد اصلی تضمین امنیت جمعی، تفسیر عملی گسترده تری از مفهوم «تهدید علیه صلح» ارائه داده که این تحول به صورت مستقیم بر شکل گیری صلح مثبت اثر گذاشته است. از مداخله بشردوستانه تا مسئولیت حمایت، از عملیات های چندبعدی صلح تا ورود موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی، فقر ساختاری، تروریسم و حکمرانی خوب به دستور کار شورا، همه و همه نشانگر گذار از صلح منفی به صلح مثبت است. این مقاله تلاش می کند با تحلیل دقیق مبانی نظری صلح مثبت، بررسی ماده ۱ منشور، تحلیل تحول رویه شورای امنیت، ارزیابی عملیات های صلح و نقد چالش های حقوقی موجود، تصویری جامع از دگرگونی این مفهوم ارائه دهد و نشان دهد که صلح مثبت امروز به ستون حقوق بین الملل و امنیت جمعی تبدیل شده است.

کلیدواژه ها:

صلح ، منشور ملل ، شورای امنیت ، جنگ سرد