مقایسه ترکیب شیمیایی و سمیت اسانس های دو گیاه اسطوخودوس و نعناع دشتی روی سوسک چهارنقطه ای حبوبات Callosobruchus maculatus (F.)(Col., Chrysomelidae)

سوسک چهارنقطه­ای حبوبات Callosobruchus maculatus (F.) (Col., Chyrsomelidae)، آفتی با گستره جهانی حبوبات است که عملکرد و کیفیت محصول را تحت تاثیر قرار می­دهد. کنترل آفت­ها به­وسیله آفت­کش­های شیمیایی انجام می­پذیرد که برای سلامتی انسان­ها و محیط زیست خطرناکند. یک روش مناسب کنترل پایدار آفات استفاده از اسانس­ها می­باشد. در این پژوهش اثرات کشندگی و زیرکشندگی اسانس­های دو گیاه اسطوخودوس Lavandula angustifilia Mill. و نعناع دشتی Mentha spicata L.  روی آفت سوسک چهارنقطه­ای حبوبات بررسی شده است. ترکیبات اصلی تشکیل­ دهنده اسانس نعناع دشتی به­وسیله دستگاه گاز کروموتاگروفی کارون (۴۲/۷۶ درصد)، منتول (۲۹/۳ درصد)، اوکالیپتول (۲۷/۳ درصد) و دی لیمونین (۱۲/۳ درصد) معرفی شدند. درحالی­که ترکیبات اصلی اسانس اسطوخودوس، لینالوئول (۰۱/۳۸ درصد)، لینالیل استات (۲۷/۲۱ درصد)، اوکالیپتول (۶/۹ درصد)، کافور (۰۷/۸ درصد) و لاواندولول (۱۱/۵ درصد) شناسایی شدند. غلظت کشنده متوسط (LC۵۰) اسانس اسطوخودوس روی حشره نر و ماده آفت به ترتیب ۲۷/۵ و ۱۲/۱۰ میکرولیتر بر لیتر هوا حاصل شد. این مقادیر برای اسانس نعناع دشتی ۴۵/۹ و ۳۶/۱۷ میکرولیتر بر لیتر هوا به­دست آمد. اثرات زیرکشندگی اسانس­ها با در معرض قرار گرفتن حشرات با غلظت کشنده ۳۰ درصد (LC۳۰) اسانس­ها بررسی شد. LC۳۰ اسانس­ها تخم­گذاری و درصد تفریخ را کاهش، طول دوره رشد لاروی را افزایش و طول عمر حشرات نر و ماده را کاهش داد. بر اساس این یافته ­ها، اسانس اسطوخودوس دارای این توانایی است که حشره آفت سوسک چهارنقطه­ای آفت را در برتامه­های کنترل تلفیقی آفت (IPM) مدیریت کند.

کلیدواژه ها:

Botanocal pesticides ، pest management ، essential oil ، cowpea weevil ، lethal effects ، sublethal effects