اثر شاخص اسکاندیناوی بر بارش و رطوبت نسبی نقاط مختلف کشور ایران

در این پژوهش نقش شاخص دورپیوندی اسکاندیناوی (SCAND) در تغییرپذیری دو مولفه اقلیمی بارش و رطوبت نسبی ایران ارزیابی شد؛ داده های میانگین سه ماه ۲۱ ایستگاه سینوپتیک از پهنه های مختلف کشور طی دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ با تمرکز بر ماه های اکتبر تا ژوئن به کار رفت و کنترل کیفیت و یکسان سازی واحدها انجام شد. ابتدا همبستگی اسپیرمن ماه به ماه بین SCAND و هر مولفه برای هر ایستگاه محاسبه و معنی داری در سطح ۰۵/۰ مورد ازمون واقع شد؛ سپس برای سنجش اهمیت نسبی مولفه ها و استخراج سیگنال مشترک، تحلیل مولفه های اصلی (PCA) اجرا و تعداد مولفه های کاهش یافته بر مبنای مقدار ویژه (λ≥۱) در نمودار اسکری پلات تعیین و درصد واریانس تبیین شده گزارش شد. نتایج نشان داد بیشترین همبستگی با SCAND در مولفه بارش ایستگاه رشت با r=۰/۴۰ و در مولفه رطوبت نسبی ایستگاه کرمان با r=۰/۴۷ به دست آمد (هر دو معنادار)، در حالی که ایستگاه های تبریز و یزد در رطوبت نسبی همبستگی معناداری نشان ندادند. از نظر مکانی، اثر SCAND در نیمه شمالی کشور—همزمان با فعالیت رودباد جبهه قطبی و گذر امواج راسبی—قوی تر از نیمه جنوبی شناخته شد. در مجموع، شاخص SCAND  سهم معناداری در نوسانات بارش و رطوبت نسبی ایران دارد و اثر آن بر بارش در ماه های اکتبر تا ژوئن برجسته تر است؛ پیشنهاد می شود در مطالعات آتی سناریوهای تغییر اقلیم (SSP) و تغییرات دمای سطح دریا برای بهبود برآوردهای آینده لحاظ شوند.

کلیدواژه ها:

'جزایر اسکاندیناوی' ، 'متغیر' ، ' آنومالی'