اثر پرفشار جنب حاره بر موقعیت مکانی چرخندهای مدیترانه و رخداد خشکسالی و ترسالی های فراگیر ایران

پرفشار جنب حاره­ای و چرخند­های مدیترانه ازجمله مهمترین سامانه­های همدیدی موثر بر اقلیم ایران محسوب می شوند. در این پژوهش اثر موقعیت پرارتفاع جنب­حاره بر چرخندهای مدیترانه در زمان ترسالی و خشکسالی­های ایران طی ۱۹۷۹ تا ۲۰۲۰ واکاوی شد. در این راستا از دو دسته داده­ بهره گرفته شد. از داده­های ایستگاهی برای شناخت دوره­های ترسالی و خشکسالی بهره گرفته شد و برای شناسایی موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره­ای از داده­های شبکه­ای ECMWF-ERA۵ استفاده شد. نتایج نشان داد که پرفشار جنب­ حاره­ای با ۳ سلول واچرخندی (پشته) بر موقعیت امواج جوی موثر بر بارش ایران اثر می­گذارد. موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره به ویژه پرارتفاع عربستان و شمال آفریقا نقش مهمی­تری در موقعیت مکانی چرخندهای موثر بر بارش ایران دارند بطوریکه خشکسالی­های فراگیر با گسترش غرب­سو پرارتفاع عربستان و ادغام آن با پرارتفاع آفریقا، عدم گسترش ناوه مدیترانه تا دریای سرخ و کاهش سامانه­های ادغامی سودانی و مدیترانه رخ می­دهد. با جابجایی شرق­سوی پرارتفاع برروی دریای عرب و شمال اقیانوس هند ناوه مدیترانه عمیق­­تر شده و مقدار تموج و به تبع آن بارش کشور افزایش می­یابد. بنابراین گسترش شرق­سوی واچرخند عربستان و تقویت پشته شمال آفریقا شرایط را برای گسترش ناوه مدیترانه فراهم می­کند. هر زمانی پرارتفاع عربستان در شرقی­ترین حالت خود یعنی برروی دریای عمان و دریای عرب قرار گرفته باشد، از طریق دسترسی به پهنه­های بزرگ آب جنوبی منجر به فرارفت رطوبت برای ایران و در نهایت رخداد بارش خواهد شد. عامل اصلی رخداد خشکسالی و ترسالی ایران تغییرات مکانی امواج جوی بواسطه تغییرات مکانی پرارتفاع عربستان است.

کلیدواژه ها:

subtropical high pressure ، Arabian Subtropical anticyclone ، Mediterranean cyclones ، rainfall ، Iran. ، پرفشار جنب حاره ، پرارتفاع عربستان ، چرخند مدیترانه ، بارش ، ایران