روایت اسطوره در تصویر: تحلیل نشانه شناختی نگاره های شاهنامه از کشته شدن سیاوش تا آفرینش تصویری قهرمان

نگارگری ایرانی در نسخه های مصور شاهنامه، یکی از غنی ترین جلوه های بازنمایی اسطوره ها و روایت های حماسی در فرهنگ بصری ایران به شمار می آید. در این میان، داستان کشته شدن سیاوش، به عنوان یکی از تاثربرانگیزترین اسطوره های شاهنامه، همواره الهام بخش نگارگران بوده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که چگونه این روایت اسطوره ای در نگاره های مختلف بازنمایی شده و چه تفاوت ها یا شباهت هایی در ساختار تصویری آن ها دیده می شود این پژوهش با طرح سوالاتی چون «بازنمایی مرگ سیاوش در نسخه های مختلف شاهنامه چگونه صورت گرفته است؟» و «کدام مولفه های نشانه شناختی در این نگاره ها برجسته است؟»، به بررسی تطبیقی نسخه های مصور شاهنامه از جمله ابراهیم سلطان، بایسنغری، محمد جوکی، دماوندی، شاه طهماسبی، دموت و قوام الدوله می پردازد. روش تحقیق کیفی، مبتنی بر تحلیل نشانه شناختی و تطبیقی است و تصاویر منتخب به عنوان جامعه آماری مورد تحلیل قرار گرفته اند. نتایج نشان می دهد که نگاره های شاهنامه نه تنها بازتاب مستقیم متن حماسی اند، بلکه با استفاده از رمزگان بصری خاص، به خلق روایت های چندلایه و بازآفرینی معناهای فرهنگی یاری می رسانند. این نگاره ها با بهره گیری از نمادها، رنگ ها و ترکیب بندی های متنوع، مفاهیمی چون بی گناهی، قربانی شدن، باززایی و قهرمانی را در بستر بصری منتقل کرده اند. در نهایت، پژوهش حاضر تاکید دارد که تصویر، در نگارگری ایرانی، فراتر از تکرار متن عمل می کند و به عنوان یک روایت مستقل، به تثبیت اسطوره ها در حافظه فرهنگی ایرانیان کمک می کند.

کلیدواژه ها:

سیاوش ، نشانه شناسی تصویری ، روایت اسطوره ای ، شاهنامه های مصور ، نگارگری ایرانی