پارادایم های معماری و شهرسازی در مواجهه با چالش های قرن بیست ویکم: گذار به سوی پایداری، تاب آوری و هوشمندی

جهان معاصر با چالش های بی سابقه ای از جمله تغییرات اقلیمی، رشد سریع شهرنشینی، بحران منابع، و نابرابری های اجتماعی-اقتصادی روبرو است. در این میان، حرفه های معماری و شهرسازی به عنوان شکل دهندگان اصلی کالبد و فضای زندگی بشر، نقشی محوری در پاسخگویی به این چالش ها ایفا می کنند. این مقاله با هدف بازنگری و بازتعریف پارادایم های حاکم بر این دو رشته در قرن حاضر، به بررسی ضرورت گذار از رویکردهای سنتی به سوی مدل های یکپارچه، پایدار، تاب آور و هوشمند می پردازد. روش تحقیق این مقاله، توصیفی-تحلیلی بوده و با مطالعه اسناد کتابخانه ای و تحلیل نمونه های موفق بین المللی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که معماری و شهرسازی نوین دیگر نمی توانند به عنوان دو عرصه مجزا عمل کنند؛ بلکه نیازمند یک همگرایی عمیق در چارچوب "طراحی یکپارچه" هستند. در این چارچوب جدید، مفاهیمی همچون "معماری پایدار" (با تمرکز بر کاهش مصرف انرژی و مواد)، "شهر تاب آور" (در برابر شوک های طبیعی و انسانی)، "شهر هوشمند" (با بهره گیری از فناوری اطلاعات برای ارتقای کیفیت زندگی)، و "عدالت فضایی" (تامین دسترسی عادلانه به منابع و فرصت های شهری) به ارکان اصلی تبدیل می شوند. این مقاله در نهایت نتیجه می گیرد که آینده مطلوب شهری در گرو اتخاذ نگاهی سیستمی، بین رشته ای و انسان محور است که در آن، معماری و شهرسازی در خدمت ایجاد اکوسیستم های شهری زنده، پویا و عادلانه قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

معماری پایدار ، شهرسازی نوین ، تاب آوری شهری ، شهر هوشمند ، عدالت فضایی ، طراحی یکپارچه