بازخوانی اصول و چالش های معاصر در رشته معماری و شهرسازی اسلامی

رشته معماری و شهرسازی اسلامی به عنوان دانشی میان رشته ای،نه تنها به مطالعه تاریخی آثار برجای مانده از تمدن اسلامی می پردازد، بلکه در پی استخراج و بازتولید اصول و قواعدی است که بتواند مبانی نظری و الگوهای عملی برای خلق محیط مصنوع همسو با ارزش های اسلامی در عصر حاضر فراهم آورد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای، در پی تبیین ماهیت، اصول کلیدی و مولفه های شکلی این رشته است. یافته ها نشان می دهد که مفاهیمی همچون «توحید»، «خلافت الهی انسان»، «عدالت»، «قناعت» و «امر به معروف و نهی از منکر» به عنوان مبانی نظری، به اصولی مانند «درون گرایی»، «حیاط مرکزی»، «پرهیز از بیهودگی»، «تاکید بر حریم خصوصی»، «استفاده از تزئینات معنادار» و «انعطاف پذیری» در معماری، و اصولی چون «مرکزیت مسجد»، «شبکه معابر ارگانیک»، «محله بندی بر اساس همبستگی اجتماعی» و «تلفیق کالبدی عملکردها» در شهرسازی منجر شده اند. در عین حال، این رشته در جهان معاصر با چالش های جدی از جمله تقلید سطحی از فرم های تاریخی، فقدان نوآوری فناورانه، نبود نظام حقوقی و مدیریتی پشتیبان و هجوم فرهنگ مصرف گرایی مواجه است. نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که احیای راستین معماری و شهرسازی اسلامی، مستلزم فهم عمیق مبانی حکمی، تطبیق اصول با مقتضیات زمان و تدوین الگوهای بومی و پایدار است.

کلیدواژه ها:

معماری اسلامی ، شهرسازی اسلامی ، مبانی نظری ، اصول طراحی ، چالش های معاصر ، هویت اسلامی