تبیین تاریخ ذهنیت عامه مبتنی بر نظریه ساخت یابی در شکل گیری فضاهای شهری، (مورد پژوهی: شهر همدان)

شکل گیری شهر به طیف پیچیده ای از ساختارهای اجتماعی و کالبدی بستگی دارد که در ارتباط با یکدیگر، عناصر شهری را ایجاد می نمایند. نقش دولت ها به عنوان تولید کننده ی ساختار در شکل گیری مهم ترین فضاهای شهری در دوران مختلف، با هدف تاثیر گذاری بر ذهنیت عامه حائز اهمیت است. نظریه ساخت یابی یکی از راهبردهایی است که می تواند رابطه ی بین عاملیت و ساختار را تبیین و نوع ارتباط، محدودیت ها و تا حدی چگونگی این رابطه را روشن سازد. مساله قابل بررسی در این مطالعه، چگونگی ارتباط شهروندان با ساختار عناصر شهری به عنوان کنش و عاملیت است. این پژوهش باهدف پاسخ به این پرسش که چگونه ذهنیت عامه مردم به عنوان عامل و شکل گیری فضاها و بناهای شهر همدان به عنوان ساختار دارای ارتباط هستند، انجام شده است. تحقیق حاضر بنیادی با روش تحقیق آمیخته از شیوه ی کمی و کیفی است که در مرحله اول بر اساس شیوه کمی، با استفاده از شیوه ی چیدمان فضایی و تطبیق نتایج حاصل از دو نقشه قاجار و معاصر، به شناسایی و منطبق بودن مرکز شهر در هر دو نقشه در هم پیوندترین مسیرها منجر گردید. سپس به بررسی کیفی ساخت و عاملیت مبتنی بر متون، تصاویر و واکاوی میدانی به ارتباط کنش و ساختار بر اساس ذهنیت عامه پرداخته شد.مبتنی بر بخش اول تحلیل ساختار فضایی مسجد جامع و بازار سنتی همدان که در این محدوده قرار دارند برای مطالعه سیر ارتباط عاملیت و ساخت انتخاب شدند. نتایج نشان داد که عاملیت (شهروندان) و ساختار (کالبد عناصر شهر) دارای ارتباط دوطرفه با یکدیگرند. به عبارت دیگر هم عاملان شهر بر ساختار عناصر شهر تاثیر گذارند و هم ساختار بر ایجاد ذهنیت کنشگران که همان شهروندان هستند؛ گرچه میزان این اثرگذاری در این پژوهش قابل اندازه-گیری نیست.نتیجه ی حائز اهمیت حاکی از آن است که در مقیاس کلان، ساختار شهر بر عاملیت شهروندان و در مقیاس خرد، عاملیت بر ساختار اثرگذارند.

کلیدواژه ها:

ذهنیت عامه ، چیدمان فضایی ، نظریه ساخت یابی ، بازار سنتی همدان ، مسجد جامع همدان