اثربخشی آموزش درمان متمرکز بر شفقت بر میزان خوددلسوزی مادران کودکان مبتلا به اوتیسم

مقدمه و هدف تربیت کودک برای والدین چالش هایی را به دنبال دارد که می تواند به ایجاد استرس در آن ها منجر شود. این در حالی است که والدین کودکان اوتیسم نسبت به والدین کودکان عادی استرس بیشتری را تحمل می کنند. همراهی رفتارهای نامناسب با اوتیسم می تواند میزان استرس والدین را افزایش دهد. هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش درمان متمرکز بر شفقت بر خوددلسوزی مادران کودکان مبتلا به اوتیسم بود. روش کار این مطالعه از نوع پژوهش های نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون–پس آزمون و با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه مادران دارای کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم ساکن شهر اراک در سال ۱۴۰۳ تشکیل دادند. با بهره گیری از روش نمونه گیری غیرتصادفی و مبتنی بر در دسترس و هدفمند، تعداد ۴۰ نفر از این مادران انتخاب شدند و سپس به شیوه جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه متشکل از ۲۰ نفر) تخصیص یافتند. ابزار مورداستفاده در این پژوهش، پرسش نامه خوددلسوزی (Self-Compassion scale) توسعه یافته توسط نف و همکاران (۲۰۰۳) بود. گروه آزمایش، مداخله آموزشی مبتنی بر پروتکل آموزش شفقت به خود (Self-Compassion training) را مطابق با پروتکل نام جرمر (۲۰۰۹) دریافت نمود. این مداخله در قالب ۷ جلسه گروهی ۲ ساعته، به صورت هفتگی اجرا شد. در جلسه اول، پیش آزمون و در جلسه هفتم (پس از گذشت ۵۷ روز)، پس آزمون برای هر دو گروه اجرا گردید. برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ بهره گرفته شد. پیش از انجام تحلیل ها، مفروضه های لازم این آزمون ها بررسی و تایید شدند. یافته ها نتایج نشان داد آموزش درمان متمرکز بر شفقت بر خوددلسوزی مادران با فرزند اوتیسم اثربخش بوده است (F۱.۱۷=۵۶/۹۸, P>۰/۰۰۱, V=۰/۷۷). همچنین مقدار ضریب اتا حاصل از آزمون تحلیل کواریانس چندمتغیری نشان داد آموزش درمان متمرکز بر شفقت، ۴۴ درصد از واریانس خرده مقیاس مهربانی، ۶۱ درصد از واریانس متغیر قضاوت در مورد خود، ۲۷ درصد از اشتراکات انسانی، ۶۵ درصد از متغیر انزوا، ۳۹ درصد از واریانس ذهن آگاهی و ۳۱ درصد از متغیر همانندسازی بیش ازحد را تبیین می نماید. نتیجه گیری باتوجه به یافته های این پژوهش، آموزش درمان متمرکز بر شفقت به افزایش معنادار سطح خوددلسوزی در مادران دارای کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم منجر شد. براین اساس، به کارگیری این روش به عنوان یک مداخله روانشناختی موثر، در جهت ارتقای بهزیستی روانشناختی این گروه از مادران در مراکز مشاوره و خدمات روان درمانی پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

Autism spectrum disorder ، Self-compassion ، Compassion-focused therapy ، Mothers ، اختلال طیف اوتیسم ، خوددلسوزی ، درمان متمرکز بر شفقت ، مادران