طراحی و بهینه سازی نظام حمل و نقل شهری در راستای توسعه پایدار شهرها: تحلیل چالش ها، راهکارها و الگوی یکپارچه برنامه ریزی شهری

رشد شتابان شهرنشینی، افزایش وابستگی به خودروی شخصی و گسترش کالبدی نامتوازن شهرها، نظام حمل ونقل شهری را با چالش هایی نظیر تراکم ترافیک، آلودگی زیست محیطی، اتلاف انرژی و نابرابری در دسترسی مواجه ساخته است. در این میان، برنامه ریزی شهری به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت فضا، نقشی تعیین کننده در سامان دهی الگوهای حرکتی و ارتقای کارایی شبکه حمل ونقل شهری ایفا می کند. هدف این پژوهش، تحلیل رابطه متقابل میان ساختار فضایی شهر و عملکرد نظام حمل ونقل شهری با تاکید بر دستیابی به توسعه پایدار شهری است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی–تحلیلی بوده و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات نظری، بررسی شاخص های عملکرد حمل ونقل شهری و تحلیل تجارب برنامه ریزی شهری در شهرهای منتخب است. در این راستا، شاخص هایی نظیر سرعت متوسط حرکت، میزان دسترسی جمعیت به خدمات حمل ونقل، مصرف انرژی و پیامدهای زیست محیطی مورد بررسی قرار گرفته و نقش سیاست های فضایی و مدیریتی در بهبود این شاخص ها تحلیل شده است. همچنین، از جداول و نمودارهای تحلیلی به منظور مقایسه وضعیت موجود و وضعیت مطلوب نظام حمل ونقل شهری استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عدم هماهنگی میان کاربری زمین، تراکم های شهری و شبکه حمل ونقل، یکی از عوامل اصلی ناکارآمدی سیستم های حمل ونقل در شهرهای معاصر است. در مقابل، رویکردهای مبتنی بر برنامه ریزی یکپارچه شهری، مدیریت تقاضای سفر و بهینه سازی زیرساخت های حمل ونقل می توانند به کاهش حجم سفرهای غیرضروری، افزایش دسترسی عادلانه شهروندان و بهبود کیفیت محیط شهری منجر شوند. نتایج این تحقیق بر ضرورت بازنگری در سیاست های شهرسازی با رویکردی جامع و پایدار تاکید داشته و می تواند به عنوان مبنایی برای تصمیم گیری مدیران شهری و برنامه ریزان حمل ونقل مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، حمل ونقل شهری ، توسعه پایدار ، ساختار فضایی شهر ، دسترسی شهری