تبیین زیبایی شناسی آب در باغ ایرانی(نمونه موردی باغ شازده ماهان)

باغ ایرانی به عنوان یکی از شاخص ترین دستاوردهای معماری در اقلیم های خشک و نیمه خشک فلات مرکزی ایران، تجسمی از تعامل هوشمندانه انسان با طبیعت و به ویژه عنصر حیاتی آب است. این پژوهش با تمرکز بر باغ شازده ماهان کرمان، به بررسی عمیق جایگاه آب در سازمان فضایی، هندسه، مهندسی هیدرولیک، و نظام ادراکی–زیبایی شناختی باغ ایرانی می پردازد. باغ شازده ماهان، به عنوان نمونه ای ممتاز از «باغ تخت» ایرانی، نشان می دهد که چگونه معماران سنتی با بهره گیری از شیب طبیعی زمین، منابع محدود قنات و اصول دقیق فیزیک آب، توانسته اند ساختاری پایدار، پویا و معنادار خلق کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که آب در این باغ صرفا عنصری کاربردی برای آبیاری نیست، بلکه ستون فقرات هندسی، عامل سازمان دهنده فضا و حامل مفاهیم نمادین و کیهانی به شمار می آید. استفاده از الگوی چهارباغ، تقارن، مرکزیت، و سلسله مراتب فضایی، در کنار تمهیدات فنی پیشرفته ای چون شترگلو، تنبوشه ها، سینه کبکی و نظام پلکانی آب، موجب شده است تا آب همزمان نقش سازه ای، اقلیمی، زیبایی شناختی و معنوی ایفا کند. جریان آب، با ایجاد منظر بصری، موسیقی فضا و تعدیل اقلیم، تمامی حواس مخاطب را درگیر کرده و تجربه ای چندلایه از فضا را رقم می زند. این پژوهش نشان می دهد که باغ شازده ماهان نمونه ای درخشان از تبدیل کمیت محدود آب به کیفیتی غنی و ماندگار است؛ الگویی که می تواند برای معماری و طراحی منظر معاصر، به ویژه در مواجهه با بحران آب و ضرورت پایداری، الهام بخش و راهگشا باشد.

کلیدواژه ها:

باغ ایرانی ، آب ، باغ شازده ماهان ، نظام آبرسانی ، زیبایی شناسی