(مروری نظام مند بر الگوهای طبیعت گرا در معماری مراکز سلامت دهان و دندان و امکان سنجی پیاده سازی در دزفول)

هدف: طراحی مراکز درمانی، به ویژه دندان پزشکی، نقشی تعیین کننده در تجربه بیمار و پرسنل دارد. با توجه به ماهیت اضطراب آور محیط های دندان پزشکی و چالش های اقلیمی شهرهایی مانند دزفول، این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی طراحی محور برای تلفیق اصول معماری بیوفیلیک با راهبردهای بومی دزفول به منظور خلق فضایی درمانی، آرام بخش و پایدار انجام شد. روش: این مطالعه به روش مروری-تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام گرفته است. مبانی نظری از طریق مطالعه کتابخانه ای منابع معتبر داخلی و خارجی استخراج و سپس، با تحلیل محتوای پژوهش های میدانی موجود (از جمله قنبری زاده و بینا، ۱۴۰۳)، الگوهای بیوفیلیک نهفته در معماری سنتی دزفول شناسایی و استخراج شدند. در نهایت، با تلفیق این دو حوزه، چارچوب طراحی پیشنهادی تدوین گردید. یافته ها: تحلیل معماری بومی دزفول نشان داد که مفاهیم بیوفیلیک به صورت ذاتی در آن حضور داشته و الگوهایی چون حیاط مرکزی، ایوان، استفاده از مصالح طبیعی و سایه اندازی هوشمند، همسو با چارچوب های جهانی بیوفیلیک هستند. بر این اساس، چارچوب ارائه شده بازآفرینی معاصر این الگوها را در قالب راهکارهایی مانند تبدیل حیاط به «باغ درمانی»، طراحی رواق های پرسایه به عنوان فضای انتظار، و به کارگیری مصالح بومی برای تنظیم حرارت پیشنهاد می دهد. این تلفیق، پاسخی دوگانه به نیازهای روانی (کاهش اضطراب بیمار و فرسودگی شغلی) و اقلیمی (پایداری انرژی) ارائه می کند. نتیجه گیری: این پژوهش نشان می دهد که بازخوانی خلاقانه معماری بومی در گفت وگو با اصول بیوفیلیک، می تواند به خلق فضاهای درمانی دارای هویت، پایدار و سلامت محور در مناطق گرم و خشک بیانجامد. چارچوب پیشنهادی، الگویی عملی برای معماران و طراحان ارائه می دهد و بر ضرورت مطالعات میان رشته ای بوم گرا در طراحی مراکز بهداشتی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

معماری بیوفیلیک ، طراحی دندان پزشکی ، دزفول ، معماری بومی ، سلامت روان ، اقلیم گرم و خشک