ارزیابی اثربخشی ضوابط معماری شهری بر کیفیت کالبدی ساختمان ها با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری (SEM)

کیفیت کالبدی ساختمان ها به عنوان یکی از ارکان اصلی کیفیت محیط شهری، تحت تاثیر مستقیم کارآمدی ضوابط معماری شهری و نحوه اجرای آن ها قرار دارد. با وجود وجود چارچوب های قانونی متعدد، در شهرهای متوسط ایران از جمله زنجان، کیفیت کالبدی محقق شده در بسیاری از پروژه ها با اهداف پیش بینی شده در ضوابط فاصله معناداری دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل میزان و چگونگی تاثیر ضوابط معماری شهری بر کیفیت کالبدی ساختمان ها، با تاکید بر شاخص هایی نظیر تناسبات حجمی، هماهنگی نما، انسجام کالبدی، مقیاس انسانی و انطباق عملکردی انجام شده است. روش تحقیق کمی–تحلیلی بوده و با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM)، داده های استخراج شده از ۲۵۰ ساختمان نوساز در شهر زنجان مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که ضوابط معماری شهری تاثیر مثبت و معناداری بر کیفیت کالبدی ساختمان ها دارند؛ به گونه ای که شاخص های تناسبات حجمی و هماهنگی نما بیشترین ضرایب تاثیر مستقیم را در مدل به خود اختصاص دادند، در حالی که مقیاس انسانی و انسجام کالبدی عمدتا از طریق متغیرهای واسط مرتبط با فرآیند اجرا و نظارت اثرگذاری غیرمستقیم دارند. همچنین یافته ها بیانگر وجود تفاوت های معنادار منطقه ای در سطح کیفیت کالبدی ساختمان هاست که ناشی از ناهماهنگی در اجرای ضوابط، ضعف نظام نظارت و تفسیرپذیری مقررات معماری است. بر اساس نتایج، پژوهش بر ضرورت بازنگری در اولویت بندی شاخص های کیفی، تقویت سازوکارهای اجرایی و حرکت از ضوابط صرفا صوری به سمت ضوابط عملکردمحور تاکید دارد و می تواند به عنوان چارچوبی کاربردی برای ارتقای کیفیت کالبدی محیط ساخته شده در شهر زنجان و سایر شهرهای متوسط ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ضوابط معماری شهری ، کیفیت کالبدی ساختمان ها ، مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) ، مدیریت شهری ، شهر زنجان