ارزیابی مقاومت به تنش های محیطی (گرما و شوری) در ژنوتیپ های مختلف درختان خیابانی جهت استفاده در فضای سبز شهری

در راستای مدیریت بحران های فزاینده محیط زیستی نظیر کمبود منابع آب شرب، افزایش شوری خاک و منابع آبی، و تشدید پدیده جزیره گرمایی شهری، پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد کیفی و بهره گیری از روش مرور نظام مند ادبیات، به شناسایی، طبقه بندی و ارزیابی عمیق مکانیسم های فیزیولوژیکی و مولکولی مقاومت درختان خیابانی در برابر تنش های همزمان گرما و شوری پرداخت. تحلیل جامع و انتقادی داده های استخراج شده از طیف وسیعی از منابع علمی معتبر نشان داد که تفاوت های ژنتیکی و تنوع فنوتیپیکی میان گونه های مختلف، نقشی تعیین کننده و بنیادین در سطح تاب آوری ایفا می کند؛ به طوری که ژنوتیپ های بومی و بومی شده مانند تاغ (Haloxylon)، زیتون تلخ (Elaeagnus angustifolia) و گون (Astragalus) با بهره گیری از استراتژی های پیچیده و چندلایه ای نظیر تنظیم اسمزی از طریق تجمع پروتئین های محلول، دفع فعال یون های سدیم از بافت های فتوسنتزی و برخورداری از سیستم ریشه ای عمیق و بافت های آوندی کارآمد، توانستند حتی در شرایط بحرانی (شوری خاک تا ۱۰ dS/m و دمای محیط ۴۰ درجه سانتی گراد) بیش از ۸۰ درصد کارایی فتوسنتزی و سلامت سلولی خود را حفظ کنند. در مقابل، گونه های پرمصرف و غیربومی رایج مانند چنار (Platanus orientalis) و بید مجنون (Salix matsudana) در معرض همین شرایط دچار افت شدید عملکرد، اختلال در متابولیسم و آسیب های ساختاری برگزاری شدند. نتایج این پژوهش به صراحت بر اثرات هم افزایی و مخرب تنش های ترکیبی و لزوم تغییر پارادایم در مدیریت فضای سبز شهری تاکید دارد؛ به گونه ای که جایگزینی علمی و هدفمند گونه های حساس با گونه های مقاوم بومی، علاوه بر تضمین پایداری اکولوژیکی و ارتقای تنوع زیستی شهری، می تواند تا ۸۰ درصد در مصرف آب صرفه جویی کرده و هزینه های سنگین نگهداری را به شدت کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

تنش شوری ، تنش گرمایی ، درختان خیابانی ، گونه های بومی ، پایداری شهری