عدالت اجتماعی در فقه امامیه و نسبت آن با نظم اجتماعی و مسئولیت جمعی

عدالت اجتماعی از بنیادی ترین مفاهیم سامان بخش به حیات اجتماعی در اندیشه اسلامی و به ویژه فقه امامیه است. فقه شیعه، با تکیه بر منابع اربعه و اصل عقل، عدالت را صرفا یک فضیلت اخلاقی فردی تلقی نمی کند، بلکه آن را معیاری هنجاری برای تنظیم روابط اجتماعی، توزیع حقوق و تکالیف، و تامین نظم اجتماعی می داند. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی مبانی فقهی عدالت اجتماعی در فقه امامیه و تحلیل نسبت آن با نظم اجتماعی و مسئولیت جمعی است. پژوهش بر این فرض استوار است که عدالت اجتماعی در فقه امامیه نقشی محوری در تحقق نظم اجتماعی ایفا کرده و مبنای شکل گیری مسئولیت های جمعی افراد و نهادهای اجتماعی است. در این راستا، با روش توصیفی تحلیلی و بهره گیری از منابع فقهی کلاسیک و آثار معاصر فقه اجتماعی و فقه حکومتی، ابتدا مفهوم عدالت اجتماعی و جایگاه آن در فقه امامیه تبیین می شود. سپس پیوند عدالت اجتماعی با نظم اجتماعی از منظر قواعد فقهی، احکام اجتماعی و نهادهایی چون قضا، ولایت، امر به معروف و نهی از منکر بررسی می گردد. در ادامه، مفهوم مسئولیت جمعی و مبانی فقهی آن در پرتو عدالت اجتماعی تحلیل می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه امامیه با نگاه نظام مند به جامعه، عدالت اجتماعی را شرط تحقق نظم پایدار و ضامن مسئولیت پذیری جمعی می داند و از این رهگذر، ظرفیت بالایی برای پاسخ گویی به مسائل اجتماعی معاصر داراست.

کلیدواژه ها:

عدالت اجتماعی ، فقه امامیه ، نظم اجتماعی ، مسئولیت جمعی ، فقه اجتماعی ، فقه حکومتی