قوه ی واهمه و بنیاد خطای ادراکی در نظام معرفت شناسی ابن سینا

نظام معرفت شناسی ابن سینا بر پایه هایی استوار است که تمایز دقیقی میان ادراکات حسی، خیالی، وهمی و عقلی قائل می شود. در این میان، قوهی واهمه (یا قوهی مفهمه( نقشی محوری در شکل گیری ادراکات غیرحسی اما غیرعقلی ایفا می کند که منشا اصلی بسیاری از خطاهای شناختی انسان است. این مقاله به تحلیل جایگاه، کارکرد و پیامدهای معرفت شناختی قوهی واهمه در فلسفه مشائی ابن سینا می پردازد. بر اساس آموزه های سینوی، واهمه، برخلاف عقل نظری که به کلیات یقینی دست می یابد، به ادراک معانی کلی جزئی یا معانی مرتبط با امور محسوس با واسطهی صور خیالی می پردازد. این قوه، ظرفیت صدور حکم (قوهی مفهمه( را دارد اما احکام آن نه یقینی هستند و نه صرفا ظنی؛ بلکه داوری هایی سریع و غیربرهانی اند که اغلب تحت تاثیر تخیل و احساسات قرار می گیرند. عدم تفکیک میان داوری های عقلی و وهمی، زمینه را برای وقوع خطا فراهم می آورد. پژوهش حاضر با استفاده از متون اصلی ابن سینا، به تبیین چگونگی تبدیل داوری های وهمی به خطاهای ادراکی مانند تعمیم های نادرست، اسناد کاذب و استمرار ترس های غیرواقعی می پردازد و مرز میان یقین عقلی و وهم را ترسیم می کند. در نهایت، مقاله بر نقش کلیدی تربیت عقلانی و تعامل با عقل فعال در مهار قوای ادراکی تحتانی و دستیابی به معرفت صحیح تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

ابن سینا ، قوهی واهمه ، خطای ادراکی ، معرفت شناسی ، قوای نفسانی ، خیال