تحلیل بند (چ) ماده۴۷۴ قانون آیین دادرسی کیفری در پرتو اصل قانونی بودن جرم و مجازات

اعاده دادرسی در نظام ﺁیین دادرسی کیفری، نهادی استثنایی که فلسفه وجودی ﺁن، تامین عدالت و اصلاح خطاهای موثر در احکام قطعی میباشد. در میان جهات مختلف اعاده دادرسی مصرح در قانون ﺁیین دادرسی کیفری، بند »چ« ماده ۴۷۴ از جایگاهی ممتاز برخوردار است؛ زیرا ناظر بر مواردی است که عمل ارتکابی جرم نبوده و یا مجازات تعیین شده در حکم قطعی، خارج از حدود مﻘرر قانونی باشد و بدین ترتیب به طور مستﻘیم با اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها در ارتباط قرار میگیرد. این بند با فراهمﺁوردن امکان بازنگری در ﺁرایی که ماهیتا مغایر قانون اصدار یافته اند، نﻘش »حمایتی« و »ترمیمی« خود را در صیانت از اصول بنیادین حﻘوق کیفری ایفا مینماید.پژوهش حاضر با روش تحلیلی- توصیفی و بر پایه بررسی مستندات قانونی، ﺁرای قضایی و منابع دکترین حﻘوقی، درصدد است ضمن تبیین مبانی نظری این بند، ابعاد ماهوی و شکلی نﻘش حمایتی ﺁن را روشن سازد و جایگاه ﺁن را در ساختار کلی نهاد اعاده دادرسی تحلیل نماید. نتایج تحﻘیق نشان میدهد که بند »چ« نه تنها مکانیزمی برای ترمیم احکام خلاف قانون پس از قطعیت، بلکه تضمینی موثر برای تحﻘق عدالت کیفری و جلوگیری از تثبیت مجازاتهای فاقد مشروعیت قانونی است. در واقع، این بند ﺁخرین حلﻘه نظارت قضایی بر اجرای اصل حاکمیت قانون در فرﺁیند کیفری محسوب میشود و با کارکردی بازدارنده، از نﻘض اصول دادرسی عادلانه و امنیت قضایی جلوگیری مینماید. لذا اگر چه، قاعده اعتبار امر مختوم، از قواعد مسلم در دادرسی است که راه هرگونه اعتراض به رای را پس از قطعیت ﺁن میبندد، اما در مواردی ممکن است این قاعده با اصل کشفیات واقع در امور کیفری برخورد نماید. برخورد قاعده اعتبار امر مختوم و اصل مطابق واقع بودن حکم، موجب ظهور نهادی تحت عنوان اعاده دادرسی است.

کلیدواژه ها:

اعاده دادرسی ، بند چ ماده۴۷۴ قانون ﺁیین دادرسی کیفری ، عدالت قضایی ، اعتبار امر مختوم