حدود و ضوابط فقهی امر به معروف و نهی از منکر در جامعه متکثر امروز

امر به معروف و نهی از منکر از مهم ترین آموزه های اجتماعی فقه اسلامی است که همواره نقشی اساسی در حفظ هنجارهای دینی و اخلاقی جامعه داشته است. با این حال، تحقق این فریضه در جامعه متکثر امروز که در آن تنوع دینی، فرهنگی، فکری و سبک های زندگی امری اجتناب ناپذیر است با چالش های نوینی روبه رو شده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که حدود و ضوابط فقهی امر به معروف و نهی از منکر در بستر جامعه متکثر معاصر چیست و چگونه می توان میان الزامات فقهی، حقوق شهروندی و اصل کرامت انسان تعادل برقرار کرد. هدف پژوهش، تبیین مبانی فقهی این فریضه و بازخوانی آن با تاکید بر قیود و شرایط اجرا در فضای اجتماعی متنوع امروز است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع فقهی کلاسیک و معاصر، آرای فقیهان امامیه و دیدگاه های نواندیشان دینی در حوزه فقه اجتماعی و حقوق عمومی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه اسلامی، علی رغم تاکید بر وجوب امر به معروف و نهی از منکر، قیود مهمی همچون احتمال تاثیر، عدم ترتب مفسده، رعایت مراتب، حفظ نظم اجتماعی و تقدم حقوق اشخاص را مطرح کرده است که می تواند مبنایی برای همزیستی مسالمت آمیز در جامعه متکثر باشد. نتیجه کلی پژوهش آن است که با تکیه بر ظرفیت های درونی فقه و بازتفسیر عقلانی و زمان مند آن، می توان قرائتی از امر به معروف و نهی از منکر ارائه داد که ضمن پایبندی به آموزه های دینی، با مقتضیات جامعه متکثر و اصول حقوق شهروندی سازگار باشد.

کلیدواژه ها:

امر به معروف و نهی از منکر ، فقه اجتماعی ، جامعه متکثر ، حقوق شهروندی ، کرامت انسانی