تبیین الگوی مکانی-ساختاری «شهر تاب آور بازدارنده» در جغرافیای شهری ایران با اتکا به اصول پدافند غیرعامل

سابقه و هدف: در عصر جنگ های نوین، شهرها به عنوان اهداف اصلی تهاجم، در معرض تهدیداتی با قدرت تخریب بالا قرار دارند. موقعیت ژئوپلیتیک ایران و آسیب پذیری کالبدی سکونتگاه های شهری آن، لزوم بازاندیشی در راهبردهای دفاعی را به یک ضرورت تبدیل کرده است. این پژوهش با هدف عبور از رویکردهای واکنشی، در پی تبیین الگویی پیش گیرانه و فضامحور با عنوان «شهر تاب آور بازدارنده» است تا با ادغام اصول پدافند غیرعامل در جغرافیای شهری ایران، نه تنها تاب آوری، که توان بازدارندگی در برابر تهدیدات را نیز ایجاد نماید.روششناسی: این مطالعه با روش مرور نظام مند منابع و رویکردی توصیفی-تحلیلی انجام شده است. با جستجوی نظام مند در پایگاه های علمی معتبر داخلی و بر اساس معیارهای ورود مشخص، ۳۱ منبع مرتبط انتخاب و مورد تحلیل محتوای کیفی قرار گرفتند. داده های استخراج شده در قالب مفاهیم، اصول و مولفه های کلیدی سازماندهی و ترکیب شدند.یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد که موثرترین راهبرد برای مواجهه با تهدیدات پیچیده، تبدیل پدافند غیرعامل به هسته یک راهبرد فضایی یکپارچه است. بر این اساس، الگوی مفهومی پیشنهادی این پژوهش بر سه لایه راهبردی استوار است: ۱) لایه کلان با محوریت آمایش دفاعی سرزمین و تمرکززدایی فضایی، ۲) لایه میانی با تاکید بر ساختار چندمرکزی، بافت درشت دانه و کاربری اراضی دفاع مبنا در مقیاس شهر، و ۳) لایه خرد با تمرکز بر مقاوم سازی سازه ای، شبکه های حیاتی حلقوی و زیرساخت های پناهگاهی چندمنظوره. کاربست همزمان این لایه ها تحت حاکمیت مدیریت یکپارچه فرابخشی، منجر به ایجاد سامانه ای پیچیده می شود که با افزایش تصاعدی هزینه و کاهش سودمندی تهاجم، بازدارندگی موثری ایجاد می نماید.نتیجه گیری: الگوی «شهر تاب آور بازدارنده»، چارچوبی عملیاتی برای برنامه ریزان و مدیران شهری ارائه می دهد که ایمنی را از مقیاس ساختمان تا پهنه سرزمین دربر می گیرد. اجرای این الگو، شهرهای ایران را از «اهداف آسیب پذیر» به «سامانه های انعطاف پذیر و پرهزینه برای تعرض» تبدیل کرده و در مقیاس کلان، به تقویت قدرت ملی نرم و تحقق صلح پایدار از موضع اقتدار و اعتماد به نفس داخلی می انجامد.